Ảnh minh họa

Cây cầu khỉ chênh vênh bắc qua con kênh mới đào dẫn vào ngôi nhà nhỏ đầy ắp tiếng cười. Tết ấy, nhà tôi vẫn còn lợpp mái bằng lá dừa nước. Sáng 29 Tết, mẹ xếp lá chuối vào giỏ đệm, với tay bỏ mớ dây lát cuộn vào, xỏ thêm cái áo bà ba rồi đi về nhà nội. Tôi cũng dậy sớm đi theo.

Cỏ mọc xanh rì đang cố chiếm lấy lối mòn trên con đường đất nhỏ. Sương vẫn còn lăn tròn ngủ say trên thảm cỏ hai bên đường. Góc trời ưng ửng hồng vẫn chưa đủ sức xua tan cái se lạnh của buổi sớm ngày cuối năm. Thỉnh thoảng tôi lại nghịch, dừng lại quẹt chân qua một đám cỏ, sương vỡ tan làm màu cỏ mới hơn, khác biệt nhất trong đám. Nghịch xong lại thở hổn hển chạy theo cho kịp mẹ. Hôm ấy, con đường không xa như mấy ngày đi học. Bì sao được, hôm nay là về nhà nội gói bánh ăn Tết.

Qua mấy cây cầu khỉ, mái nhà nội ẩn giữa vườn cây trái đã lộ diện. Con chó Luốc đang lim dim bên cháy bếp hển mũi nhận diện người thân rồi rối rít vẫy đuôi đón hai mẹ con. Vào nhà, nhìn thau nếp được vo sạch trộn với nước cốt dừa và muối; đậu xanh được giã vỡ hai ngâm nước rồi đem đãi sạch vỏ; mâm thịt ba chỉ cắt dài ướp muối, hành và bột ngọt để sẵn trong đĩa làm nhân mặn bên cạnh thau chuối, đĩa nhân đậu ngâm nước… đang để sẵn, tôi ngờ rằng cả đêm qua bà nội đã không ngủ.

Bà và mẹ vừa chuẩn bị đồ để gói, vừa râm ran nói chuyện. Bánh chưa được gói tôi đã hình dung đến những đòn bánh nhân mặn có màu vàng tươi của đậu, bánh nhân ngọt có nhân đậu ngâm nước tro màu nâu đất và màu đỏ thẫm của chuối chín trong vòng nếp dẻo nhừ, bên ngoài nhuộm chút màu xanh của lá gói.

Mẹ và bà nội ngồi gói bánh trên bộ ván gỗ. Nội xếp miếng lá chuối to làm lá chính rồi trải thêm mấy lớp khác chồng, nội đổ một chén nếp vào và dàn ra đều theo hình chữ nhật. Bà cho nhân bánh vào giữa lớp nếp. Gói bánh nhân mặn thì cho một lớp đậu xanh lên giữa phần nếp, sau đó để lên giữa lớp đậu một lát thịt ba chỉ. Đôi bàn tay nhăn nheo trổ đồi mồi của bà lật gấp hai mép lá chuối theo chiều dọc đòn bánh vào nhau thật nhanh và gọn bằng những động tác khéo léo của người đã quen với việc này đến mức nằm lòng. Nội với tay lấy sợi lát cột “quai chèo” hờ cho đòn bánh khỏi bung. Dựng đòn bánh lên, cắt bớt lá ở đầu, xếp gọn lại như người ta gói quà rồi lấy hai lá khác bịt đầu đòn bánh vuông lại rồi đưa cho mẹ. Tôi thấy mẹ quấn chặt mấy vòng rồi cột quai chèo lại. Các mối quai chèo và dây thừa nằm trên một đường thẳng quy về một phía. Dây thừa được quấn gọn lại thành một sợi to. Cứ thế hai sợi của hai đòn bánh cột lại với nhau thành một cặp. Cốt là để khi luộc xong thì dễ vớt bánh hơn và khi treo bánh lên cũng được dễ dàng. Khoảng cách giữa các vòng dây trên đòn bánh phải vừa vặn để dễ cắt khi ăn... Trong khi mẹ và bà gói bánh, trời chuyển dần sáng rõ. Ông nội cũng đã dậy đang ngồi vân vê điếu thuốc rê bên ấm trà nóng và chuẩn bị đồ nghề đánh bóng bộ lư đồng mắc tre chừng 100 năm tuổi (theo lời ông nói) để bày trên bàn thờ tổ tiên mấy ngày Tết.

Chiều xuống, khi bánh gói gần xong cũng là lúc tôi và ông nội nhóm gần xong bếp lửa. Ba cục đất đỏ lớn dựng lên làm ông Táo. Tôi nói với ông bà nội và mẹ: “Con sẽ tập gói bánh, khi nào con gói khéo rồi sẽ ngồi gói cho nội và mẹ khỏi đau lưng” rồi chạy vù ra bếp. Cái nồi nước luộc bánh vừa to vừa nặng ì.

Ông lấy lá dừa nhen cho lửa đợm rồi giao cho tôi coi. Bếp lửa ấm áp được nhóm bên một góc vườn yên tĩnh đã làm khu vườn bừng sáng. Mấy cái mương quanh co đầy bóng dừa xanh rờn cũng xao động theo tiếng nổ tí tách của bếp hồng. Đây là xóm Cù Lao có tiếng về dừa. Củi chụm cho nồi bánh tét cũng là củi dừa. Bông dừa không ra trái, yếm dừa, vỏ dừa và tàu dừa đều được phơi khô làm củi. Củi dừa cháy rất đằm và lâu.

Hồi đó, tôi thấy nhiệm vụ của mình đầy gian nan và thật quan trọng với các “kỹ thuật” dụi tro, khều than củi cho cháy đều... Cái se lạnh của chiều cuối năm và tiếng lửa tí tách cháy trong khu vườn nhà nội cứ thế nhẹ nhàng len lỏi vào tiềm thức của tôi. Mùi đất hanh khô, mùi khen khét của củi dừa, mùi bánh đang nấu, mùi cây trái hoa cỏ lẫn trong gió… khiến tôi sau hơn 20 năm xa quê và cũng đã làm mẹ phải bao bận choàng dậy bồi hồi ngẩn ngơ cho giấc mơ dở chừng.

Bao cái Tết đã trôi qua. Cho đến giờ, tôi vẫn nhớ như in cảnh gói bánh ngày cuối năm nào!

Thùy Dương