Mối quan hệ giữa hút thuốc lá và ung thư phổi phức tạp hơn nhiều so với những gì hầu hết mọi người tưởng tượng. Theo một cuộc khảo sát dịch tễ học quy mô lớn của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế, nguy cơ mắc ung thư phổi trong suốt cuộc đời ở những người hút thuốc lá lâu năm là từ 10% đến 15%. Trong 100 người hút thuốc, sẽ có khoảng 10–15 người được chẩn đoán ung thư phổi trong cuộc đời họ. Những người hút thuốc càng lâu, tần suất hút càng nhiều thì nguy cơ càng tăng mạnh, thậm chí cao gấp 20–30 lần so với người không hút thuốc.

Cơ chế gây ung thư phổi của hút thuốc lá liên quan đến nhiều quá trình bệnh lý. Khói thuốc lá cực kỳ độc hại, chứa hơn 60 chất gây ung thư đã được biết đến. Những chất độc hại này gây tổn thương trực tiếp đến DNA của các tế bào biểu mô phế quản, gây ra mối đe dọa lớn cho sức khỏe con người. Tránh xa thuốc lá là một lựa chọn sáng suốt.

Đồng thời, các thành phần có hại trong khói thuốc lá ức chế khả năng tự phục hồi của phổi, dẫn đến sự tích tụ liên tục các tế bào bất thường. Quá trình này thường kéo dài 20-30 năm, giải thích tại sao ung thư phổi thường phát triển muộn hơn ở những người hút thuốc lá lâu năm.

Sự khác biệt giữa các cá nhân đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ung thư phổi. Các yếu tố di truyền quyết định khả năng chuyển hóa và phục hồi các chất gây ung thư từ thuốc lá của mỗi cá nhân.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người mang một số đột biến gen nhất định có nguy cơ mắc ung thư phổi sau khi hút thuốc cao gấp 3-5 lần so với dân số nói chung. Điều này phần nào giải thích tại sao một số người nghiện thuốc lá nặng không bao giờ mắc ung thư phổi, trong khi một số người thỉnh thoảng hút thuốc lá lại không may mắc phải.

Có một mối quan hệ rõ ràng giữa liều lượng hút thuốc và nguy cơ mắc bệnh. Số lượng điếu thuốc hút mỗi ngày, thời gian hút thuốc và độ tuổi bắt đầu hút thuốc đều ảnh hưởng đến khả năng mắc bệnh.

Những nguy cơ về sức khỏe do hút thuốc gây ra 

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) gần như là không thể tránh khỏi. Hút thuốc lá lâu dài dẫn đến tình trạng viêm dai dẳng ở niêm mạc phế quản, cuối cùng phát triển thành viêm phế quản mãn tính và khí phế thũng.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ mắc bệnh COPD cao tới 50% ở những người hút thuốc trong hơn 30 năm , điều đó có nghĩa là cứ hai người hút thuốc lâu năm thì có một người sẽ gặp phải các mức độ rối loạn chức năng hô hấp khác nhau.

Tổn thương tim mạch thậm chí còn phổ biến hơn. Các chất độc hại trong thuốc lá gây tổn thương trực tiếp đến nội mạc mạch máu, đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Dữ liệu cho thấy người hút thuốc có tỷ lệ mắc bệnh tim mạch vành cao gấp 2-4 lần và nguy cơ đột quỵ cao gấp 2-3 lần so với người không hút thuốc. Tỷ lệ mắc các bệnh tim mạch này cao hơn nhiều so với ung thư phổi.

Nguy cơ mắc nhiều loại ung thư tăng đáng kể. Ngoài ung thư phổi, hút thuốc còn làm tăng nguy cơ mắc hơn mười loại ung thư khác, bao gồm ung thư thanh quản, ung thư thực quản và ung thư bàng quang.

Hút thuốc lá lâu dài cực kỳ có hại. So với người không hút thuốc, người hút thuốc lâu năm có nguy cơ mắc các loại ung thư cao hơn đáng kể, gấp 3 đến 5 lần. Tốt nhất là không nên nghiện thuốc lá và nên bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt.

Tuổi thọ bị rút ngắn đáng kể. Nghiên cứu của Hội đồng Nghiên cứu Y khoa Vương quốc Anh cho thấy mỗi điếu thuốc lá hút vào làm giảm tuổi thọ khoảng 11 phút.

Để giảm thiểu những rủi ro sức khỏe liên quan đến việc hút thuốc, có thể thực hiện các biện pháp khoa học sau đây:

Bắt đầu giảm hút thuốc ngay lập tức là bước đầu tiên. Đối với những người hút thuốc không thể bỏ thuốc ngay lập tức, việc giảm dần số lượng thuốc lá hút có thể làm giảm nguy cơ. Nên xây dựng một kế hoạch giảm hút thuốc rõ ràng, chẳng hạn như giảm 1-2 điếu thuốc mỗi tuần, sau đó giảm dần số lượng cho đến khi đạt được mục tiêu hút không quá 5 điếu mỗi ngày.

Thay đổi thói quen hút thuốc có thể giúp kiểm soát nguy cơ. Tránh hít quá sâu và giảm thời gian thuốc lá lưu lại trong miệng.

Hãy sử dụng đầu lọc khi hút thuốc và tránh hút phần ba điếu thuốc cuối cùng, vì đây là nơi tập trung nhiều hắc ín và các chất độc hại nhất. Những thay đổi thói quen này có thể giúp giảm lượng chất độc hại hấp thụ vào cơ thể từ 20%-30%.

Việc tầm soát định kỳ là rất quan trọng. Người hút thuốc trên 40 tuổi nên chụp CT xoắn ốc liều thấp hàng năm. Phương pháp tầm soát này rất hiệu quả trong việc phát hiện ung thư phổi giai đoạn sớm, do đó làm giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do ung thư phổi.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy phương pháp này có thể làm giảm tỷ lệ tử vong do ung thư phổi tới 20%.

Tăng cường các biện pháp phòng ngừa. Tăng cường ăn trái cây và rau quả tươi để bổ sung các chất dinh dưỡng chống oxy hóa như vitamin C và E. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người hút thuốc lá tiêu thụ hơn 500 gram trái cây và rau quả mỗi ngày có nguy cơ mắc ung thư phổi thấp hơn 25% so với những người tiêu thụ ít hơn . Đồng thời, hãy duy trì tập thể dục thường xuyên để tăng cường chức năng phổi.

Cai thuốc lá hoàn toàn là giải pháp tối ưu. Sau khi cai thuốc, chức năng phổi sẽ dần được cải thiện. Dữ liệu cho thấy sau 10 năm cai thuốc, nguy cơ ung thư phổi có thể giảm một nửa so với người hút thuốc lá ; sau 15 năm cai thuốc, nguy cơ ung thư phổi gần bằng người không hút thuốc.

Sức khỏe thực sự nằm ở những điều nhỏ nhặt chúng ta làm mỗi ngày. Bắt đầu từ hôm nay, tại sao bạn không thử giảm hút thuốc và dần dần hướng tới một cuộc sống không khói thuốc? Mặc dù không phải người hút thuốc nào cũng sẽ bị ung thư phổi, nhưng bỏ thuốc lá chắc chắn là món quà sức khỏe tốt nhất bạn có thể dành tặng cho bản thân trong tương lai.

Phong Vũ

Theo Người đưa tin