Ngồi làm việc văn phòng mỏi nhừ đôi bàn tay hay căng cứng vùng cổ gáy, phản xạ đầu tiên của rất nhiều người là nắm chặt các ngón tay lại rồi bẻ gập thật mạnh, hoặc dùng hai tay ôm lấy cằm và vặn cổ sang hai bên hết cỡ. Khi những âm thanh "răng rắc", "lách tách" giòn tan vang lên, chúng ta thường có cảm giác khớp vừa được giải phóng, nhẹ nhõm và sảng khoái tức thì.

Chính cảm giác "đã tay" đó khiến hành động bẻ khớp dần trở thành một phản xạ vô điều kiện, một thói quen gây nghiện được lặp đi lặp lại hàng chục lần mỗi ngày. Nhiều người thậm chí coi việc bẻ khớp phát ra tiếng kêu thật to là một cách để "thư giãn xương khớp" hay thể hiện sự sành điệu.

Thế nhưng, các chuyên gia chấn thương chỉnh hình cảnh báo: tiếng kêu răng rắc đó không phải là tín hiệu của sự khỏe khoắn, mà là âm thanh của một quá trình chấn thương cơ học vi thể đang diễn ra. Thói quen bẻ khớp liên tục suốt nhiều năm tháng chính là thủ phạm tàn phá cấu trúc dây chằng, bao khớp và mở đường cho những biến chứng xương khớp nghiêm trọng không thể đảo ngược.

Để từ bỏ thói quen tai hại này, trước tiên bạn cần hiểu rõ cơ chế vật lý tạo ra tiếng kêu răng rắc đó:

Bản chất thực sự của tiếng kêu giòn tan trong ổ khớp

Các khớp động trong cơ thể (như khớp ngón tay, khớp cổ) được bao bọc bởi một bao khớp kín, bên trong chứa đầy dịch hoạt dịch có độ nhớt cao để bôi trơn. Trong dịch khớp này luôn hòa tan một lượng nhỏ các chất khí tự nhiên như Nitơ, Oxy và Carbon Dioxide.

Khi bạn dùng ngoại lực bẻ, kéo giãn hoặc vặn xoắn ổ khớp vượt quá biên độ vận động sinh lý tự nhiên, khoảng cách giữa hai đầu xương sẽ bị kéo tách rời ra đột ngột. Thể tích bên trong khoang bao khớp tăng lên nhanh chóng, làm áp suất dịch khớp tụt giảm mạnh. Sự tụt áp này khiến các chất khí hòa tan bị hút ra ngoài và hợp nhất thành những bóng khí nhỏ li ti (hiện tượng tạo bọt khí).

Khi bạn tiếp tục ép thêm lực, áp lực bên ngoài sẽ nén chặt các bóng khí này lại cho đến khi chúng nổ tung ra để dịch khớp tràn trở lại lấp đầy khoảng trống. Chính sự vỡ vụn tức thì của các bóng khí này đã tạo nên âm thanh "răng rắc" giòn tai mà bạn nghe thấy. Sau khi bọt khí vỡ ra, cơ thể cần khoảng 15 đến 30 phút để các chất khí này tái hòa tan hoàn toàn vào dịch khớp. Đó là lý do tại sao bạn không thể bẻ một ngón tay kêu hai lần liên tiếp ngay lập tức được.

Cảm giác dễ chịu sau khi bẻ khớp xuất hiện là do các thụ thể căng cơ quanh khớp bị ức chế tạm thời trong vài phút, chứ hoàn toàn không có tác dụng chữa lành hay làm khớp khỏe hơn. Đổi lại sự thoải mái ngắn ngủi đó, bạn phải đối mặt với 4 tổn hại khôn lường dưới đây:

1. Giãn lỏng hệ thống dây chằng, khiến khớp mất vững và lỏng lẻo

Hệ thống dây chằng và bao khớp đóng vai trò như những chiếc dây thừng sinh học bọc quanh ổ khớp, có nhiệm vụ giữ cho hai đầu xương luôn ăn khớp hoàn hảo với nhau và ngăn chặn các chuyển động trượt lệch quá mức.

Mỗi lần bạn dùng lực tay bẻ gập ngón tay hay vặn cổ thật mạnh, bạn đang kéo căng hệ thống dây chằng này vượt qua giới hạn đàn hồi an toàn của nó. Dây chằng vốn được cấu tạo từ các sợi collagen dẻo dai nhưng khả năng co rút hồi phục lại rất chậm chạp.

Khi bị kéo giãn quá độ hàng nghìn lần suốt nhiều năm, các sợi collagen sẽ bị đứt gãy vi thể và mất dần tính đàn hồi, giống như một chiếc dây chun bị kéo giãn liên tục sẽ trở nên nhão nhoét. Hậu quả là khớp ngón tay hoặc cột sống cổ sẽ bị lỏng lẻo, mất vững trục. Khớp lỏng lẻo khiến các cơ bắp xung quanh phải gồng siết liên tục để gánh vác nhiệm vụ giữ thăng bằng thay cho dây chằng, dẫn đến tình trạng đau nhức cơ mạn tính kéo dài triền miên.

Hành vi bẻ ngón tay liên tục làm đứt gãy các sợi collagen, gây giãn lỏng dây chằng và làm phì đại bao khớp.

2. Bào mòn lớp sụn bảo vệ, thúc đẩy hình thành gai xương và thoái hóa khớp sớm

Bề mặt của hai đầu xương tiếp xúc với nhau luôn được bao bọc bởi một lớp sụn khớp cực kỳ nhẵn mịn và trơn láng, giúp giảm thiểu ma sát đến mức tối đa khi khớp cử động.

Khi bạn bẻ khớp, lực ép thô bạo không chỉ tác động lên dịch khớp mà còn ép hai bề mặt sụn khớp va đập hoặc trượt mạnh lên nhau trong điều kiện dịch bôi trơn đang bị phân tán. Sự va chạm cơ học trực tiếp này sẽ tạo ra các vết nứt rạn li ti trên bề mặt sụn. Theo thời gian, lớp sụn khớp sẽ bị mòn vẹt, xơ xác và bong tróc từng mảng nhỏ, để trơ ra lớp xương dưới sụn.

Để bù đắp lại sự mất vững của khớp và phân tán lực đè ép, cơ thể sẽ kích hoạt phản xạ sinh học tự vệ bằng cách lắng đọng canxi tại các rìa mép khớp xương, tạo nên các gai xương thoái hóa. Lúc này, khớp sẽ không còn kêu tiếng bóng khí vỡ giòn tan nữa mà chuyển sang phát ra tiếng lạo xạo, lục cục khô khốc do hai đầu xương thô ráp cọ xát trực tiếp vào nhau mỗi khi co duỗi, đi kèm với những cơn đau buốt nhức nhối khi thời tiết trở trời.

3. Khớp ngón tay bị phì đại bè to, biến dạng ngón tay và suy giảm lực cầm nắm

Nhiều người có thói quen bẻ ngón tay từ thời niên thiếu thường nhận thấy một biến đổi rõ rệt: các đốt ngón tay của mình ngày càng to bè ra, gồ ghề và thô kệch, khiến việc đeo nhẫn cưới hay nhẫn trang sức trở nên vô cùng khó khăn.

Hiện tượng này xảy ra do bao hoạt dịch và các mô mềm quanh khớp ngón tay liên tục bị chấn thương vi thể sau mỗi cú bẻ. Phản ứng viêm cục bộ mạn tính kích thích các mô này dày lên, xơ hóa và tăng sinh để tự bảo vệ, tạo thành các khối phì đại quanh khớp.

Nghiêm trọng hơn, các nghiên cứu chấn thương bàn tay đã chứng minh rằng những người có thói quen bẻ ngón tay kinh niên thường bị suy giảm lực kẹp của ngón tay (Pinch grip) và lực cầm nắm của toàn bộ bàn tay (Grip strength) lên tới 20–30% so với người bình thường. Bàn tay trở nên vụng về, run rẩy, nhanh mỏi khi viết lách, gõ bàn phím hoặc cầm các đồ vật nặng.

Thói quen bẻ khớp lâu năm làm dày bao khớp, thu hẹp khe khớp và gây biến dạng ngón tay thô bè.

4. Mối nguy khôn lường từ hành vi bẻ khớp cổ: Tổn thương tủy sống và Đột quỵ não

Nếu việc bẻ khớp ngón tay chủ yếu gây hại cho bàn tay thì hành vi dùng lực vặn bẻ khớp cổ sang hai bên lại là một trò chơi may rủi đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Vùng cột sống cổ là nơi hội tụ của hệ thống tủy sống trung ương, hàng chục nhánh rễ thần kinh tủy cổ và đặc biệt là sự hiện diện của hai động mạch đốt sống. Hai động mạch này chạy luồn lách qua các lỗ mỏm ngang của các đốt sống cổ để dẫn máu thẳng lên nuôi dưỡng thân não và tiểu não (trung tâm điều khiển hô hấp, nhịp tim và thăng bằng của sự sống).

Khi bạn dùng lực bàn tay vặn xoắn cổ đột ngột với tốc độ nhanh và biên độ cực đại, bạn đang tạo ra một lực kéo giật xé rách màng trong của động mạch đốt sống (hiện tượng bóc tách động mạch đốt sống). Tại vết rách này, các cục máu đông sẽ nhanh chóng hình thành, bít tắc dòng máu lên thân não hoặc bắn lên các mạch máu não gây ra cơn đột quỵ nhồi máu não cấp tính. Đã có rất nhiều ca lâm sàng ghi nhận người trẻ tuổi bị liệt nửa người, hôn mê sâu hoặc tử vong ngay trên ghế cắt tóc sau khi được thợ massage "bẻ cổ kêu răng rắc" để thư giãn.

Ngoài ra, hành vi bẻ cổ thô bạo còn có thể làm trật khớp liên mấu đốt sống cổ, gây thoát vị đĩa đệm cấp tính chèn ép tủy cổ, dẫn đến liệt tứ chi vĩnh viễn và mất hoàn toàn khả năng tự chủ tiểu tiện.

Làm sao để từ bỏ thói quen bẻ khớp?

Mỗi khi cảm thấy mỏi khớp tay hay căng tức vùng cổ, hãy thay thế phản xạ bẻ gập thô bạo bằng các biện pháp vận động sinh lý lành mạnh:

- Với khớp ngón tay: Nhẹ nhàng nắm chặt hai bàn tay lại trong 5 giây rồi xòe căng hết cỡ các ngón tay ra trong 5 giây, lặp lại 10 lần. Dùng lòng bàn tay này xoa bóp vuốt nhẹ nhàng từng ngón tay kia từ gốc ngón ra đến đầu móng tay để kích thích tuần hoàn máu nuôi dưỡng.

- Với khớp cổ: Tuyệt đối không dùng tay để bẻ giật cổ. Hãy ngồi thẳng lưng, từ từ nghiêng đầu sang trái giữ 10 giây để kéo giãn dải cơ bên phải, sau đó đổi bên; tiếp tục cúi gập cằm sát ngực rồi ngửa nhẹ cổ nhìn lên trần nhà một cách chậm rãi, có kiểm soát.

- Tập các bài tập tăng cường sức mạnh: Bóp bóng cao su mềm bằng tay hoặc tập các bài tập duỗi cơ lưng trên giúp củng cố độ vững chắc của dây chằng, giải phóng áp lực co thắt mà không cần phải bẻ khớp.

Tiếng kêu răng rắc của ổ khớp có thể mang lại sự khoái chí nhất thời cho thính giác, nhưng cái giá phải trả lại là sự suy tàn của sụn khớp và dây chằng trong tương lai. Hãy học cách trân trọng và bảo vệ sự toàn vẹn của các khớp xương ngay từ những thói quen nhỏ nhất mỗi ngày.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này