1. Môi trường nhiệt độ thấp: "chất bảo quản tự nhiên" cho virus cúm

Virus cúm có nhiều khả năng tồn tại và lây lan trong môi trường lạnh và khô, và mùa đông cung cấp "điều kiện lý tưởng" cho điều này:

- Kéo dài thời gian tồn tại của virus: Trong môi trường khoảng 0 độ C, virus cúm có thể tồn tại trên bề mặt trong vài ngày; thậm chí ở nhiệt độ thấp tới -20 độ C, virus vẫn có thể hoạt động trong thời gian dài. Tuy nhiên, nhiệt độ và độ ẩm cao của mùa hè đẩy nhanh quá trình bất hoạt của virus - khi nhiệt độ vượt quá 30 độ C, thời gian tồn tại của virus trong không khí bị rút ngắn đáng kể.

- Dịch tiết đường hô hấp dễ lây truyền hơn: Vào mùa đông, không khí khô, và dịch tiết đường hô hấp của người (như các giọt bắn) trở nên đặc hơn, cho phép virus trong đó lơ lửng trong không khí dưới dạng "aerosol" lâu hơn. Khi người nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi, những giọt bắn mang virus này có thể trôi nổi trong nhà hàng giờ, làm tăng khả năng người khác hít phải chúng.

2. Tăng cường các hoạt động trong nhà: Môi trường thuận lợi cho sự lây lan của virus

Thời tiết lạnh giá mùa đông khiến mọi người ở trong nhà nhiều hơn, dẫn đến thông gió kém và tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của virus.

- Không gian kín dẫn đến nồng độ virus tăng cao: Trong những không gian kín, đông người như lớp học, văn phòng và trung tâm mua sắm, virus do người nhiễm bệnh thở ra sẽ tích tụ trong không khí. Những người khỏe mạnh hít phải không khí có nồng độ virus cao sẽ đối mặt với nguy cơ nhiễm bệnh tăng đáng kể. Các nghiên cứu cho thấy hiệu quả lây truyền virus trong môi trường trong nhà thông gió kém cao gấp 5-10 lần so với môi trường thông gió tốt.

- Tần suất tiếp xúc tăng cao: Khi ở trong nhà, mọi người ở gần nhau hơn, và có nhiều cơ hội tiếp xúc hơn như bắt tay và dùng chung đồ vật (như tay nắm cửa và bàn phím). Virus cúm có thể lây truyền qua tiếp xúc - một người khỏe mạnh có thể bị nhiễm bệnh nếu họ chạm vào vật thể bị nhiễm virus rồi chạm vào miệng hoặc mũi của mình.

3. Hệ miễn dịch của con người trải qua "sự suy giảm theo mùa"

Vào mùa đông, hệ miễn dịch của cơ thể suy giảm về mặt sinh lý, tạo điều kiện cho virus cúm phát triển.

- Thiếu hụt vitamin D: Thời gian ban ngày ngắn hơn vào mùa đông làm giảm lượng vitamin D được cơ thể tổng hợp. Vitamin D rất quan trọng đối với hệ miễn dịch; thiếu hụt có thể dẫn đến suy giảm chức năng của các tế bào miễn dịch (như tế bào T và đại thực bào), làm suy yếu khả năng chống lại virus của cơ thể.

- Hệ thống phòng vệ niêm mạc đường hô hấp suy yếu: Không khí khô, lạnh gây kích ứng niêm mạc đường hô hấp, dẫn đến giảm tiết chất nhầy và tổn thương các tế bào biểu mô. "Hàng rào" vốn ban đầu ngăn chặn sự xâm nhập của virus trở nên dễ vỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho virus xâm nhập vào cơ thể và sinh sôi.

- Tác động của lối sống và chế độ ăn uống: Vào mùa đông, mọi người thường thức khuya, ít vận động hoặc ăn quá nhiều đồ ăn nhiều dầu mỡ và đường do thèm ăn hơn. Những thói quen này có thể gián tiếp làm giảm khả năng miễn dịch và khiến cơ thể khó chống lại sự tấn công của virus hơn.

Hệ miễn dịch của cơ thể người suy giảm vào mùa đông.

4. Đột biến virus và "khoảng trống miễn dịch": Những thách thức mới mỗi năm

Tính biến dị cao của virus cúm cũng khiến công tác phòng ngừa và kiểm soát trở nên khó khăn hơn vào mùa đông.

- Đột biến thường xuyên, né tránh miễn dịch: Virus cúm (đặc biệt là virus cúm A) có các protein bề mặt như hemagglutinin và neuraminidase rất dễ xảy ra biến dị, tạo thành các phân týp mới. Cơ thể người hầu như không có miễn dịch với những phân týp virus mới này, nên khi chúng lưu hành sẽ có thể gây ra lây nhiễm trên diện rộng. Đây cũng chính là lý do vì sao mỗi năm đều cần tiêm vắc-xin cúm mới — vắc-xin phải được cập nhật theo các phân týp virus cúm đang lưu hành trong năm đó.

- "Trí nhớ miễn dịch" suy giảm: Ngay cả khi bạn đã từng bị cúm hoặc đã được tiêm phòng, lượng kháng thể của bạn sẽ giảm dần theo thời gian (thường kéo dài 6-12 tháng). Sau mùa hè, lượng kháng thể của nhiều người không còn đủ để bảo vệ chống lại các loại virus phổ biến vào mùa đông, tạo ra "khoảng trống miễn dịch" làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Phòng ngừa bệnh cúm

Để phòng ngừa cúm vào mùa đông, hãy tập trung vào 3 điểm chính sau đây.

- Ngăn chặn sự lây lan: Đeo khẩu trang khi ra ngoài, rửa tay thường xuyên, thông gió cho không gian trong nhà (mở cửa sổ ít nhất 2-3 lần một ngày, mỗi lần 30 phút) và tránh đến những nơi đông người, kín mít.

- Tăng cường hệ miễn dịch: Ăn nhiều trái cây và rau củ giàu vitamin C, tắm nắng để bổ sung vitamin D, và duy trì lịch trình sinh hoạt đều đặn cùng với hoạt động thể chất vừa phải (như tập yoga trong nhà hoặc đi bộ nhanh).

- Phòng ngừa chủ động: Tiêm vắc-xin cúm vào tháng 10 hoặc tháng 11 hàng năm, đặc biệt đối với các nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ em và bệnh nhân mắc bệnh mãn tính, có thể làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh và mắc bệnh nặng.

Nhiệt độ thấp của mùa đông, môi trường kín và hệ miễn dịch suy yếu, kết hợp với đặc điểm của chính virus, tạo nên mùa cao điểm của bệnh cúm. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng ta chỉ có thể thụ động chịu đựng bệnh tật - bằng cách ngăn chặn các con đường lây truyền, tăng cường sức đề kháng của bản thân và chủ động tiêm phòng, chúng ta có thể giảm thiểu hiệu quả nguy cơ nhiễm bệnh.

Mặc dù cúm là bệnh phổ biến, nhưng các trường hợp nặng có thể đe dọa đến tính mạng, đặc biệt là đối với các nhóm nguy cơ cao cần đặc biệt chú ý đến việc bảo vệ bản thân. Chú ý đến từng chi tiết là chìa khóa để vượt qua mùa cúm cao điểm một cách an toàn.

Phong Vũ

Theo Người đưa tin