1. Đường huyết cao làm hàng rào miễn dịch và mô lành hoạt động kém hiệu quả

Khi cơ thể gặp vi khuẩn, virus hoặc nấm, bạch cầu cần di chuyển đến vị trí xâm nhập, nhận diện và tiêu diệt tác nhân. Đường huyết cao kéo dài có thể làm một số chức năng của tế bào miễn dịch kém hiệu quả, đồng thời thúc đẩy tình trạng viêm nền. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) lưu ý người mắc đái tháo đường có thể dễ ốm hơn, bệnh kéo dài hơn hoặc trở nặng hơn. Điều này không có nghĩa mọi người bệnh đều suy giảm miễn dịch giống nhau.

Da là lớp phòng thủ đầu tiên, nhưng glucose cao làm cơ thể mất nước nhiều hơn và da dễ khô, nứt. Những khe nứt nhỏ ở bàn chân, kẽ ngón hoặc vùng da gấp tạo cửa ngõ cho vi khuẩn và nấm. Nếu đồng thời có tuần hoàn kém, oxy và tế bào miễn dịch đến mô chậm hơn nên vết thương khó lành. Một vết xước nhỏ vì thế có thể kéo dài, nhất là ở chân.

Tổn thương thần kinh ngoại biên làm giảm cảm giác đau, nóng và lạnh. Người bệnh có thể không nhận ra giày cọ, phỏng nước nóng hoặc dị vật đâm vào lòng bàn chân, nên tiếp tục đi lại trên vùng tổn thương. Áp lực lặp lại làm vết thương sâu hơn trước khi được phát hiện. CDC khuyến nghị kiểm tra bàn chân hằng ngày chính vì mắt có thể nhận ra điều mà cảm giác đau không còn báo.

Nguy cơ nhiễm trùng không được quyết định bởi một lần đường huyết tăng sau ăn. Bác sĩ thường xem A1C, các số đo đường huyết, thời gian mắc bệnh, biến chứng mạch máu, thuốc và khả năng tự chăm sóc. Steroid, bệnh cấp, thiếu ngủ hoặc bỏ thuốc cũng có thể làm đường huyết tăng tạm thời. Cần tìm nguyên nhân và điều chỉnh kế hoạch, không chỉ kiêng tuyệt đối một món ăn.

Đường huyết cao ảnh hưởng nhiều lớp bảo vệ cùng lúc, từ miễn dịch đến da, thần kinh và tuần hoàn.

2. Nhiễm trùng thường gặp không chỉ nằm ở vết thương bàn chân

CDC liệt kê nhiễm trùng hô hấp, cúm, viêm phổi, đường tiểu và da trong những vấn đề có thể gặp thường xuyên hơn ở người đái tháo đường. Nấm cũng dễ phát triển ở vùng ấm ẩm như kẽ chân, bẹn hoặc nếp da, đặc biệt khi đường huyết cao. Ngứa, đỏ, bong vảy hoặc mùi bất thường nên được khám nếu kéo dài. Tự bôi kem có corticosteroid có thể làm một số nhiễm nấm nặng hơn.

Đường tiểu là một vị trí dễ bị bỏ qua vì triệu chứng đôi khi mờ nhạt ở người lớn tuổi. Tiểu buốt, tiểu gấp, đau bụng dưới, nước tiểu đục hoặc có mùi có thể gợi ý nhiễm trùng, nhưng không đủ để tự mua kháng sinh. Sốt, rét run, đau hông lưng, nôn hoặc lơ mơ có thể báo nhiễm trùng lan lên thận hay nhiễm trùng nặng. Người có đái tháo đường nên đi khám sớm khi các dấu hiệu này xuất hiện.

Răng miệng cũng là một phần của bức tranh. Đường huyết khó kiểm soát có thể làm bệnh nướu tiến triển, trong khi viêm nướu kéo dài lại khiến việc kiểm soát đường huyết phức tạp hơn. Chảy máu chân răng, nướu sưng, hôi miệng dai dẳng hoặc răng lung lay không nên chỉ xử lý bằng nước súc miệng. Khám nha khoa định kỳ giúp phát hiện ổ viêm trước khi đau nhiều.

Bàn chân vẫn là vùng cần ưu tiên vì kết hợp mất cảm giác, giảm tưới máu và chịu lực mỗi ngày. Vết phồng, chai có máu khô bên trong, móng quặp, vùng đỏ ấm hoặc loét không lành cần được nhân viên y tế đánh giá. Không tự cắt chai, chọc vỡ bóng nước hay ngâm chân trong nước nóng. Những thao tác tưởng nhỏ có thể tạo thêm tổn thương trên nền cảm giác đã suy giảm.

3. Khi nhiễm trùng và đường huyết tạo thành vòng xoắn nguy hiểm

Khi cơ thể chống lại nhiễm trùng, các hormone stress có thể làm đường huyết tăng, kể cả khi người bệnh ăn ít hơn. Đường huyết cao lại khiến việc hồi phục khó khăn hơn, tạo vòng xoắn giữa bệnh cấp và kiểm soát chuyển hóa. Một số thuốc cảm, thuốc steroid và thay đổi ăn uống trong ngày ốm cũng tác động đến số đo. Vì vậy, người bệnh cần có kế hoạch ngày ốm được thống nhất trước với bác sĩ.

Kế hoạch thường bao gồm thời điểm đo đường huyết dày hơn, cách dùng thuốc, duy trì nước và dấu hiệu cần liên hệ cơ sở y tế. Không tự ngừng insulin chỉ vì ăn kém, cũng không tự tăng gấp đôi liều để đuổi theo một con số. Người dùng thuốc nhóm nhất định có thể cần hướng dẫn riêng khi mất nước hoặc nôn. Các quyết định này phụ thuộc phác đồ cá nhân nên phải hỏi đội ngũ điều trị.

Dấu hiệu cảnh báo gồm sốt cao hoặc kéo dài, khó thở, lơ mơ, nôn không giữ được nước, đường huyết rất cao dai dẳng, ketone dương tính theo kế hoạch cá nhân hoặc hạ đường huyết lặp lại. Vết thương đỏ lan, đau tăng, có mủ, mùi hôi, da chuyển đen hoặc kèm sốt cần khám ngay. Không chờ đến lịch tái khám định kỳ khi nhiễm trùng đang tiến triển. Điều trị sớm thường đơn giản hơn xử trí một ổ nhiễm trùng đã lan rộng.

Phòng ngừa không chỉ là hạ một con số đường huyết. Tiêm chủng theo khuyến nghị, chăm sóc răng miệng, giữ da khô sạch, mang giày vừa, bỏ thuốc lá và khám chân định kỳ đều có vai trò. Thuốc đái tháo đường cần được dùng đều và theo dõi tác dụng phụ. Một kế hoạch khả thi trong đời sống hằng ngày có giá trị hơn chế độ quá nghiêm ngặt rồi nhanh chóng bỏ cuộc. Người thân có thể hỗ trợ bằng cách cùng quan sát vết thương, nhắc lịch khám và nhận biết dấu hiệu lơ mơ hoặc mất nước. Sự hỗ trợ này đặc biệt hữu ích khi thị lực giảm, khả năng cúi xuống kém hoặc người bệnh sống một mình.

Nhiễm trùng có thể đẩy đường huyết tăng, còn đường huyết cao lại làm quá trình hồi phục khó khăn hơn.

Đường huyết cao không hút mầm bệnh theo nghĩa đen, nhưng làm nhiều hàng rào bảo vệ hoạt động kém hiệu quả và khiến vết thương chậm lành. Da, bàn chân, đường tiểu, hô hấp và răng miệng đều cần được theo dõi. Đừng chủ quan với vết đỏ lan, sốt, khó thở, nôn nhiều hoặc đường huyết mất kiểm soát trong ngày ốm. Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này