Trang chủ Tra cứu Chuyên đề

"Sâm bình dân" mùa lạnh: 5 thực phẩm màu trắng giúp dưỡng phổi và tăng cường miễn dịch

8:00 PM | 08/10/2026
Khỏe +

Thời tiết mùa thu đông với sự hanh khô và nhiệt độ thấp là thời điểm hệ hô hấp dễ bị tổn thương nhất. Theo Y học cổ truyền lẫn Dinh dưỡng học hiện đại, các loại thực phẩm màu trắng chính là "thần dược giá rẻ" giúp dưỡng phổi, làm sạch đường hô hấp và sức đề kháng..

Lý giải dưới góc nhìn y học: Thực phẩm màu trắng có lợi gì cho sức khỏe trong mùa lạnh?

Theo thuyết Ngũ hành của y học cổ truyền, màu trắng thuộc hành Kim và có mối liên hệ với tạng Phế. Trong hệ thống lý luận này, thời tiết khô hanh thường được cho là dễ ảnh hưởng đến chức năng của Phế, gây ra những biểu hiện như khô họng, ho khan hoặc cảm giác khó chịu ở đường hô hấp. Một số thực phẩm có màu trắng như củ cải, củ sen và nấm tuyết được sử dụng trong các món ăn dưỡng sinh với mục đích nhuận phế, sinh tân dịch và hỗ trợ cơ thể thích nghi với sự thay đổi của thời tiết. Tuy nhiên, đây là cách lý giải theo y học cổ truyền, không đồng nghĩa với việc màu sắc của thực phẩm quyết định tác dụng điều trị đối với phổi theo y học hiện đại.

Dưới góc nhìn dinh dưỡng học, lợi ích của thực phẩm không được xác định chỉ dựa trên màu sắc mà phụ thuộc vào thành phần dinh dưỡng và các hợp chất sinh học có trong từng loại. Nhiều loại rau củ và nấm màu trắng cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất cùng những hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học, góp phần hỗ trợ hoạt động bình thường của hệ miễn dịch và duy trì sức khỏe tổng thể. Chẳng hạn, củ cải trắng và súp lơ trắng cung cấp vitamin C, trong khi nấm và củ sen bổ sung chất xơ cùng một số vi chất cần thiết. Việc kết hợp những thực phẩm này trong chế độ ăn đa dạng có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt khi cơ thể cần duy trì dinh dưỡng đầy đủ trong mùa lạnh.

Một điểm đáng chú ý khác là vai trò của chất xơ đối với hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch. Một số loại chất xơ có thể được vi khuẩn đường ruột lên men, tạo thành các acid béo chuỗi ngắn tham gia duy trì hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột và điều hòa một số hoạt động miễn dịch. Đường ruột cũng là nơi tập trung nhiều tế bào và mô miễn dịch, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa sức khỏe tiêu hóa với khả năng bảo vệ cơ thể. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn nhiều thực phẩm màu trắng sẽ trực tiếp làm tăng số lượng tế bào miễn dịch hoặc giúp cơ thể tránh được cảm cúm, cảm lạnh.

Bên cạnh đó, các món canh và món hầm từ rau củ còn góp phần bổ sung nước cho cơ thể, nhất là khi nhiều người có xu hướng uống ít nước hơn trong thời tiết lạnh. Việc duy trì đủ nước giúp các hoạt động sinh lý diễn ra bình thường và có thể hỗ trợ làm dịu cảm giác khô họng. Dù vậy, không có bằng chứng cho thấy thực phẩm màu trắng có khả năng tạo một lớp bảo vệ đặc biệt cho đường hô hấp hoặc ngăn chặn virus xâm nhập. Để phòng bệnh mùa lạnh, chế độ ăn cân đối cần được kết hợp với ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, vệ sinh cá nhân và tiêm chủng theo khuyến cáo.

Các loại rau củ và nấm màu trắng cung cấp chất xơ, vitamin cùng nhiều dưỡng chất có lợi, góp phần xây dựng chế độ ăn cân đối trong mùa lạnh.

5 thực phẩm màu trắng quen thuộc giúp bổ sung dinh dưỡng trong mùa lạnh

Không cần tìm kiếm những nguyên liệu đắt tiền, nhiều loại rau củ và nấm quen thuộc tại chợ Việt Nam đã có thể góp phần làm phong phú thực đơn gia đình. Mỗi thực phẩm sở hữu thành phần dinh dưỡng và đặc điểm riêng, phù hợp với những cách chế biến khác nhau. Khi được sử dụng hợp lý, chúng không chỉ mang đến những món ăn ngon miệng mà còn giúp bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất cần thiết. Dưới đây là năm lựa chọn đáng cân nhắc trong những ngày thời tiết trở lạnh.

1. Củ cải trắng: Nguồn vitamin C và chất xơ dễ bổ sung vào bữa ăn

Củ cải trắng từ lâu được dân gian ví như “nhân sâm mùa đông” nhờ tính phổ biến và khả năng chế biến thành nhiều món ăn bổ dưỡng. Tuy nhiên, đây chỉ là cách gọi mang tính hình tượng, không có nghĩa củ cải sở hữu dược tính tương đương nhân sâm. Xét về thành phần dinh dưỡng, củ cải trắng cung cấp vitamin C, chất xơ, kali và một số hợp chất thực vật thuộc nhóm glucosinolate, đặc trưng của các loại rau họ Cải. Những dưỡng chất này góp phần hỗ trợ chức năng miễn dịch bình thường, hoạt động tiêu hóa và sức khỏe tổng thể khi được bổ sung trong chế độ ăn cân đối.

Trong bữa cơm gia đình, củ cải trắng có thể được chế biến thành món canh hầm thịt, luộc, hấp hoặc xào cùng các loại rau củ khác. Với hàm lượng nước tương đối cao và hương vị thanh nhẹ, củ cải phù hợp để nấu những món ăn nóng, dễ thưởng thức trong thời tiết lạnh. Dân gian cũng sử dụng củ cải hấp mật ong để làm dịu cảm giác khó chịu ở cổ họng, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định món ăn này có tác dụng điều trị các bệnh gây ho. Riêng mật ong không được sử dụng cho trẻ dưới 12 tháng tuổi vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ.

2. Củ sen: Bổ sung chất xơ và khoáng chất cho thực đơn gia đình

Củ sen là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món canh và món hầm, được yêu thích nhờ vị ngọt nhẹ và kết cấu giòn đặc trưng. Theo quan niệm y học cổ truyền, củ sen thường xuất hiện trong các món ăn dưỡng sinh với mục đích thanh nhiệt hoặc hỗ trợ bồi bổ cơ thể. Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, củ sen cung cấp carbohydrate, chất xơ, kali, vitamin C và một số vitamin nhóm B, trong đó có vitamin B6. Những dưỡng chất này tham gia vào nhiều hoạt động chuyển hóa bình thường, giúp củ sen trở thành một lựa chọn hữu ích để đa dạng hóa khẩu phần ăn.

Vitamin B6 có vai trò trong quá trình tổng hợp một số chất dẫn truyền thần kinh, nhưng điều đó không có nghĩa ăn củ sen sẽ trực tiếp giúp an thần hoặc chữa mất ngủ. Tương tự, những quan niệm như củ sen có khả năng “làm mát máu”, “bổ huyết” hay dưỡng ẩm phổi cần được hiểu trong bối cảnh y học cổ truyền, thay vì xem là hiệu quả điều trị đã được xác nhận bằng nghiên cứu lâm sàng. Trong thực tế, củ sen có thể kết hợp với thịt nạc, sườn hoặc các loại đậu để tạo thành món canh giàu dinh dưỡng. Khi chế biến cho người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ, nên nấu mềm và cắt thành miếng phù hợp để dễ nhai, dễ nuốt.

Củ sen có thể chế biến thành nhiều món canh nóng, giúp bổ sung chất xơ và các dưỡng chất cần thiết trong bữa ăn gia đình.

3. Súp lơ trắng: Rau họ Cải giàu vitamin C và hợp chất thực vật

Súp lơ trắng, còn gọi là bông cải trắng, là loại rau thuộc họ Cải, cung cấp vitamin C, chất xơ, folate và nhiều hợp chất thực vật có lợi. Trong đó, glucosinolate là nhóm hợp chất được quan tâm vì có thể chuyển hóa thành những chất có hoạt tính sinh học, bao gồm isothiocyanate, khi rau được cắt, nhai hoặc chế biến. Một trong những chất được nghiên cứu nhiều là sulforaphane, có khả năng tác động đến một số cơ chế bảo vệ tế bào trong các nghiên cứu thực nghiệm. Tuy nhiên, hàm lượng sulforaphane tạo thành còn phụ thuộc vào giống rau, cách bảo quản và chế biến, nên không thể mặc định súp lơ trắng luôn chứa lượng lớn hợp chất này.

Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy sulforaphane có tiềm năng tác động đến các quá trình liên quan đến stress oxy hóa và phản ứng viêm. Dù vậy, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định ăn súp lơ trắng có thể trực tiếp bảo vệ phổi khỏi bụi mịn, thanh lọc độc tố hoặc ngăn ngừa ung thư. Giá trị thiết thực của loại rau này nằm ở việc bổ sung vitamin, chất xơ và góp phần tăng sự đa dạng của chế độ ăn. Súp lơ trắng có thể được hấp, luộc hoặc nấu canh; nên tránh nấu quá lâu trong nhiều nước để hạn chế thất thoát các vitamin tan trong nước.

4. Nấm tuyết: Thực phẩm giàu polysaccharide, thích hợp cho các món ăn thanh nhẹ

Nấm tuyết, còn gọi là ngân nhĩ, có kết cấu mềm và hơi dai sau khi ngâm, thường được dùng trong các món chè hoặc súp. Thành phần đáng chú ý của nấm tuyết là các polysaccharide, nhóm carbohydrate phức hợp đang được nghiên cứu về những hoạt tính sinh học tiềm năng. Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận polysaccharide từ nấm tuyết có thể liên quan đến khả năng giữ nước và một số cơ chế chống oxy hóa. Tuy nhiên, những kết quả này chưa đủ để khẳng định ăn nấm tuyết có thể trực tiếp dưỡng ẩm da, điều trị ho khan hoặc phục hồi niêm mạc đường hô hấp.

Đặc biệt, nấm tuyết không phải là nguồn collagen tự nhiên như một số nội dung quảng cáo. Collagen là protein cấu trúc có trong mô liên kết của động vật, trong khi nấm tuyết chứa các polysaccharide tạo nên kết cấu sánh nhẹ khi được nấu chín. Vì vậy, không nên xem lớp chất nhầy của nấm tuyết là một màng bảo vệ có khả năng bao phủ niêm mạc họng hay dạ dày sau khi ăn. Trong chế độ ăn hằng ngày, nấm tuyết có thể kết hợp với hạt sen, táo đỏ để tạo thành món chè ấm, nhưng nên điều chỉnh lượng đường phù hợp, đặc biệt với người cần kiểm soát đường huyết.

5. Nấm rơm và nấm kim châm: Đa dạng nguồn chất xơ và vi chất

Nấm rơm và nấm kim châm là những nguyên liệu phổ biến trong ẩm thực Việt Nam, thường xuất hiện trong các món canh, lẩu hoặc món xào. Hai loại nấm này cung cấp chất xơ, một lượng protein thực vật, vitamin nhóm B và các khoáng chất với hàm lượng khác nhau tùy loại nấm và điều kiện nuôi trồng. Nấm còn chứa những hợp chất như beta-glucan và ergothioneine, hiện đang được nghiên cứu về vai trò đối với sức khỏe. Tuy nhiên, không thể từ sự hiện diện của các hợp chất này kết luận rằng ăn nấm sẽ trực tiếp kích thích sản sinh bạch cầu hoặc giúp cơ thể chống lại virus cúm.

Lợi ích rõ ràng hơn của nấm rơm và nấm kim châm là góp phần đa dạng hóa thực đơn, bổ sung chất xơ và tạo hương vị cho món ăn mà không cần sử dụng quá nhiều chất béo. Trong mùa lạnh, có thể kết hợp nấm với rau xanh, đậu phụ, thịt hoặc cá để chế biến những món canh nóng, cung cấp nhiều nhóm dưỡng chất trong cùng một bữa ăn. Cần lựa chọn nấm có nguồn gốc rõ ràng, bảo quản đúng cách và nấu chín kỹ trước khi sử dụng. Đặc biệt, nấm kim châm cần được nấu chín hoàn toàn vì đã từng liên quan đến các đợt nhiễm khuẩn Listeria từ thực phẩm.

Nhìn chung, củ cải trắng, củ sen, súp lơ trắng, nấm tuyết và các loại nấm ăn đều có thể góp phần tạo nên chế độ dinh dưỡng đa dạng trong mùa lạnh. Dù mỗi loại sở hữu thành phần dinh dưỡng riêng, không có bằng chứng cho thấy chỉ riêng màu trắng giúp thực phẩm có khả năng phòng ngừa hoặc điều trị bệnh đường hô hấp. Thay vì tìm kiếm một nhóm thực phẩm được xem là “thần dược”, mỗi gia đình nên kết hợp nhiều loại rau củ, trái cây, thực phẩm giàu đạm và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần hằng ngày. Một chế độ ăn cân đối, kết hợp với các biện pháp phòng bệnh phù hợp, mới là nền tảng quan trọng để duy trì sức khỏe khi thời tiết thay đổi.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Tin liên quan

Tin cùng chuyên đề

TIN KHÁC