Trong những ngày hè oi ả hay sau mỗi buổi chơi thể thao mồ hôi nhễ nhại, việc bật nắp một lon nước ngọt có ga mát lạnh sủi bọt tanh tách, ngửa cổ uống một hơi dài mang lại cảm giác sảng khoái và đã khát tột độ. Vị ngọt đậm đà kết hợp với luồng khí ga bùng nổ trong khoang miệng khiến nhiều người trẻ hình thành một thói quen nguy hiểm: xem nước ngọt có ga như một loại thức uống giải khát mặc định hàng ngày.

Thậm chí, không ít bạn trẻ còn công khai tuyên bố mình "không thể uống nổi nước lọc vì nhạt nhẽo vô vị", và thay thế toàn bộ 1,5 đến 2 lít nước cần thiết mỗi ngày bằng trà sữa, nước tăng lực và các loại nước ngọt có ga. Họ đinh ninh rằng nước ngọt thì bản chất vẫn là chất lỏng có nước, uống vào cơ thể vẫn giúp giải khát và đi tiểu bình thường nên không thể có hại.

Thế nhưng, các bác sĩ chuyên khoa thận - tiết niệu tại các bệnh viện lớn đang phải gióng lên hồi chuông cảnh báo khẩn cấp: Tỷ lệ người trẻ từ 18 đến 35 tuổi phải nhập viện chạy thận nhân tạo chu kỳ đang gia tăng với tốc độ đáng báo động. Rất nhiều trường hợp khi phát hiện thì chức năng thận đã bị phá hủy hoàn toàn ở giai đoạn cuối (độ 4, độ 5), và nguyên nhân gốc rễ bắt nguồn từ chính thói quen uống nước ngọt thay nước lọc suốt nhiều năm tháng.

Hai quả thận của bạn là những cơ quan lọc máu tinh vi nhưng cực kỳ mỏng manh. Dưới đây là 4 cơ chế trực tiếp biến những lon nước ngọt có ga thành "sát thủ âm thầm" bức tử chức năng thận của bạn:

1. "Cơn lũ" Axit Photphoric rút canxi xương, tạo sỏi và phá hủy ống thận

Điều làm nên hương vị chua nhẹ đặc trưng và cảm giác đã miệng của các loại nước ngọt có ga màu tối (như nước ngọt vị cola) chính là Axit Photphoric (H3PO4). Đây là một loại axit vô cơ mạnh được nhà sản xuất thêm vào để tạo vị chua thanh và làm chất bảo quản chống nấm mốc.

Khi bạn uống một lượng lớn nước ngọt có ga mỗi ngày, lượng phospho tự do trong máu sẽ tăng vọt lên mức báo động. Theo quy luật cân bằng sinh học của cơ thể, nồng độ canxi và phospho trong máu luôn phải duy trì ở một tỷ lệ ổn định nhất định. Khi phospho tăng quá cao, cơ thể buộc phải kích hoạt tuyến cận giáp tiết hormone huy động canxi từ chính kho xương và răng hòa vào máu để trung hòa lượng axit dư thừa.

Toàn bộ lượng canxi bị rút ra từ xương này sẽ theo dòng máu trôi về hai quả thận để đào thải qua nước tiểu. Nước tiểu bị bão hòa nồng độ canxi và photphat cực cao sẽ nhanh chóng kết tinh lại thành các tinh thể sắc nhọn, tích tụ dần dần thành sỏi thận (sỏi Canxi Photphat hoặc Canxi Oxalat).

Những viên sỏi này khi di chuyển sẽ làm trầy xước, chảy máu niêm mạc đài bể thận, gây tắc nghẽn đường dẫn nước tiểu (niệu quản). Nước tiểu bị ứ đọng không thoát được sẽ gây ra hiện tượng ứ nước đài bể thận, làm tăng áp lực cơ học phá hủy các đơn vị thận (nephron) và gây nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát nhiều lần, đẩy nhanh tiến trình suy thận mạn tính không thể hồi phục.

Axit photphoric trong nước ngọt có ga làm tăng đào thải canxi qua đường tiểu, gây lắng cặn sỏi thận và tổn thương đài bể thận.

2. Đường Fructose gây tăng sinh Axit Uric, làm tắc nghẽn các vi mạch máu cầu thận

Nhiều người lầm tưởng nước ngọt có ga chỉ chứa đường mía (sucrose) thông thường. Thực tế, hầu hết các hãng sản xuất đồ uống công nghiệp đều sử dụng Siro bắp giàu fructose (High-Fructose Corn Syrup - HFCS) vì giá thành rẻ và độ ngọt đậm hơn đường cát gấp nhiều lần.

Không giống như đường glucose có thể được tất cả các tế bào trong cơ thể hấp thu để tạo năng lượng, đường Fructose chỉ có thể được chuyển hóa duy nhất tại một cơ quan: đó là lá gan. Quá trình phân giải fructose tại gan diễn ra cực kỳ nhanh chóng và tiêu tốn một lượng khổng lồ các phân tử năng lượng ATP. Quá trình tiêu hao năng lượng cấp tốc này sẽ tạo ra một sản phẩm phụ độc hại: đó là Axit Uric.

Chỉ trong vòng vài chục phút sau khi uống một lon nước ngọt chứa đường fructose cao, nồng độ axit uric trong máu người bệnh sẽ tăng vọt lên cao. Axit uric không chỉ lắng đọng tại các khớp xương gây bệnh Gout cấp tính đau đớn, mà còn trôi về thận và kết tủa thành các tinh thể muối urat hình kim siêu nhỏ cắm thẳng vào thành các ống thận.

Hơn thế nữa, axit uric nồng độ cao trong máu sẽ ức chế quá trình sản xuất oxit nitric tại các mạch máu của thận, gây ra hiện tượng co thắt các tiểu động mạch đến của cầu thận. Áp lực lọc trong các búi mao mạch cầu thận bị tăng vọt (hiện tượng tăng lọc cầu thận), khiến các màng lọc cầu thận bị căng giãn quá mức, lâu dần bị xơ hóa và mất hoàn toàn chức năng lọc chất độc ra khỏi máu.

3. Đẩy cơ thể vào tình trạng "mất nước tế bào" nghiêm trọng

Nhiều người nghĩ rằng uống nước ngọt có ga là đang bổ sung nước cho cơ thể. Đây là một sai lầm chết người về mặt sinh lý học thẩm thấu!

Nước ngọt có ga thực chất là một dung dịch ưu trương cực mạnh, chứa nồng độ đường hòa tan rất đậm đặc (trung bình một lon 330ml chứa tới 36–39g đường, tương đương 9–10 thìa cà phê đường). Khi dung dịch đặc quánh này đi vào dạ dày và ruột non, theo quy luật thẩm thấu vật lý, nó sẽ hút ngược nước từ các tế bào và các mạch máu xung quanh vào lòng ruột để pha loãng đường.

Kết quả là, càng uống nhiều nước ngọt, các tế bào trong cơ thể bạn càng bị rút cạn nước và trở nên teo tóp ("khát nước ở cấp độ tế bào"). Để đào thải hết lượng đường dư thừa và lượng muối natri có trong nước ngọt ra ngoài, hai quả thận buộc phải huy động thêm một lượng nước khổng lồ của cơ thể để tạo ra nước tiểu.

Hiện tượng lợi tiểu thẩm thấu này khiến bạn đi tiểu nhiều hơn, làm cơ thể rơi vào trạng thái mất nước mạn tính âm ỉ. Khi thiếu nước lọc tinh khiết, dòng máu chảy qua thận trở nên đặc quánh, lưu lượng máu tưới đến các nephron sụt giảm nghiêm trọng, khiến các chất độc hại trong máu bị cô đặc lại và tàn phá trực tiếp các tế bào biểu mô ống thận.

Thói quen uống nước ngọt có ga thay nước lọc khiến cơ thể bị mất nước mạn tính, làm suy giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng thận.

4. Khởi động vòng xoắn bệnh lý: Tiểu đường và Cao huyết áp tàn phá màng lọc thận

Hai nguyên nhân hàng đầu gây suy thận mạn tính giai đoạn cuối phải chạy thận nhân tạo trên toàn thế giới chính là: Đái tháo đường và Tăng huyết áp. Và nước ngọt có ga là tác nhân đẩy nhanh cả hai căn bệnh này cùng lúc.

Uống nước ngọt có ga đều đặn mỗi ngày làm tăng đột biến lượng calo rỗng nạp vào, gây tích tụ mỡ nội tạng và dẫn đến tình trạng kháng insulin nặng nề, nhanh chóng biến thành bệnh đái tháo đường tuýp 2. Lượng đường trong máu tăng cao kéo dài sẽ gắn kết với các protein thành mạch (hiện tượng glycat hóa), làm xơ cứng và phá hủy hoàn toàn hàng triệu lỗ lọc siêu nhỏ của cầu thận (bệnh thận đái tháo đường), khiến protein quý giá bị rò rỉ ồ ạt ra nước tiểu (tiểu đạm).

Song song đó, việc thận bị tổn thương và giữ nước natri sẽ đẩy chỉ số huyết áp tăng vọt. Áp lực dòng máu chảy qua các búi mao mạch cầu thận lúc này giống như một vòi nước áp lực cao xối thẳng vào một tấm lưới mỏng manh. Tấm lưới lọc cầu thận sẽ bị xé rách rưới, xơ hóa và biến thành các mô sẹo vô chức năng. Khi trên 85% số lượng nephron bị xơ hóa hoàn toàn, người bệnh chính thức bước vào giai đoạn suy thận mạn giai đoạn cuối, không thể tự lọc máu và bắt buộc phải phụ thuộc vào máy chạy thận nhân tạo 3 lần mỗi tuần suốt phần đời còn lại.

Làm sao để cai nghiện nước ngọt và bảo vệ hai quả thận?

Từ bỏ một thói quen gây nghiện vị giác không bao giờ là điều dễ dàng trong ngày một ngày hai, nhưng bạn hoàn toàn có thể làm được bằng các bước chuyển đổi thông minh:

• Chiến lược giảm dần liều lượng: Nếu bạn đang uống 2–3 lon nước ngọt mỗi ngày, đừng vội cắt bỏ hoàn toàn khiến cơ thể bị "hụt hẫng". Hãy giảm xuống 1 lon mỗi ngày trong tuần đầu tiên, sau đó giảm xuống 2 ngày một lon, và tiến tới chỉ uống 1 lon vào dịp đặc biệt cuối tuần.

• Pha loãng nước ngọt hoặc thay thế bằng nước khoáng có ga (Sparkling water): Nếu bạn nghiện cảm giác sủi bọt đã miệng của khí ga, hãy chuyển sang uống nước khoáng có ga không đường vắt thêm vài giọt nước cốt chanh tươi hoặc vài lát dưa chuột, lá bạc hà. Vị chua thanh và tiếng ga bập bùng sẽ thỏa mãn vị giác của bạn mà hoàn toàn không nạp thêm đường hay axit photphoric.

• Luôn mang theo bình nước lọc bên mình: Đặt một bình nước lọc tinh khiết lớn ngay trên bàn làm việc trong tầm mắt và tầm với. Hãy tạo phản xạ cứ mỗi 30–45 phút nhấp vài ngụm nước lọc ấm. Uống đủ từ 1,5 đến 2 lít nước lọc mỗi ngày để dòng nước tiểu luôn có màu vàng rơm nhạt trong suốt.

• Lắng nghe các dấu hiệu suy thận sớm: Hãy đến bệnh viện xét nghiệm máu và nước tiểu ngay nếu bạn nhận thấy các biểu hiện: nước tiểu nổi bọt lâu tan, đi tiểu đêm nhiều lần, mí mắt bị sưng húp vào buổi sáng, sưng phù hai bàn chân hoặc đau âm ỉ vùng hố thắt lưng.

Hai quả thận được ví như hai vị "tổng quản" âm thầm lọc rửa từng giọt máu để giữ gìn sự sống tinh khiết cho toàn bộ cơ thể. Không có loại nước ngọt có ga đắt tiền nào có thể thay thế được sự thanh khiết kỳ diệu của một ly nước lọc tự nhiên. Hãy trân trọng và tưới mát cho hai quả thận của bạn bằng nguồn nước sạch mỗi ngày, trước khi quá muộn và phải đánh đổi bằng những chuỗi ngày gắn chặt cuộc đời trên chiếc giường chạy thận nhân tạo.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này