Vì sao các kịch bản lừa đảo trên mạng xã hội ngày càng dễ khiến nạn nhân mắc bẫy?

Không còn là những tin nhắn vụng về hay các cuộc gọi khoe trúng thưởng sơ hở như nhiều năm trước, tội phạm công nghệ cao hiện nay hoạt động theo mô hình tổ chức chuyên nghiệp. Chúng nghiên cứu rất kỹ tâm lý học đám đông, sử dụng công nghệ giả mạo khuôn mặt/giọng nói (Deepfake), tạo dựng các trang web, Fanpage có dấu tích xanh giả và thuê hàng trăm tài khoản "chim mồi" để tạo hiệu ứng ứng đám đông.

Hai điểm tựa tâm lý lớn nhất mà các đối tượng lừa đảo khai thác triệt để là Lòng tham (mong muốn kiếm tiền nhanh, nhận quà miễn phí) và Nỗi sợ hãi (sợ bị dính dấp đến pháp lý, sợ mất tài sản). Khi đánh trúng hai huyệt đạo cảm xúc này, kẻ gian sẽ đẩy nạn nhân vào trạng thái hoảng loạn hoặc hưng phấn quá đà, làm "tê liệt" hoàn toàn tư duy phản biện logic.

Bóc trần 4 kịch bản lừa đảo tinh vi nhất trên mạng xã hội hiện nay

1. Kịch bản "Tuyển cộng tác viên online: Xem video TikTok, thả tim Shopee, chốt đơn ảo"

Đây là bẫy lừa đảo có số lượng nạn nhân đông nhất, đặc biệt hướng đến mẹ bốc hỏa, sinh viên và người làm việc văn phòng muốn kiếm thêm thu nhập lúc rảnh rỗi.

- Thủ đoạn thao túng: Kẻ lừa đảo chạy quảng cáo tuyển dụng với chiêu bài "Việc nhẹ lương cao, làm tại nhà, thu nhập 300k - 500k/ngày". Ban đầu, chúng giao cho nạn nhân các nhiệm vụ siêu dễ như xem video, thả tim hay mua đơn hàng giá trị nhỏ (100k - 200k). Ngay lập tức, chúng chuyển trả lại cả tiền gốc lẫn 10-20% tiền hoa hồng chỉ sau 3 phút.

- Cú nốc ao trắng tay: Sau khi tạo được niềm tin tuyệt đối, chúng đưa nạn nhân vào các "nhóm Telegram VIP". Tại đây, các đơn hàng/nhiệm vụ được nâng giá trị lên hàng chục, hàng trăm triệu đồng. Khi nạn nhân nạp tiền vào, chúng lấy lý do "Cú pháp sai", "Tài khoản bị đóng băng", "Cần nạp thêm 50% để hoàn thuế" để ép nạn nhân tiếp tục đi vay mượn nạp tiền. Cho đến khi cạn kiệt tài chính, nạn nhân mới cay đắng nhận ra mình đã bị chiếm đoạt toàn bộ.

Bẫy tuyển cộng tác viên online dụ dỗ nạn nhân bằng hoa hồng nhỏ ban đầu trước khi chiếm đoạt số tiền lớn.

2. Kịch bản "Shipper giả mạo giao hàng thu tiền COD" (Lừa đảo chuyển khoản khi vắng nhà)

Kịch bản này bùng nổ mạnh mẽ theo sự phát triển của mua sắm trực tuyến, đánh vào thói quen hay đặt hàng online của người dân.

- Thủ đoạn thao túng: Kẻ gian mua gom thông tin đơn hàng bị lộ (gồm tên, số điện thoại, địa chỉ, tên món hàng) từ các cơ sở dữ liệu bị bẻ khóa. Chúng canh lúc nạn nhân không có ở nhà hoặc bận rộn để gọi điện tự xưng là shipper: "Chị ơi em giao đơn hàng 250k, em gửi người nhà/bảo vệ rồi, chị chuyển khoản cho em nhé".

- Điểm tinh vi: Do đối tượng đọc chính xác tên món hàng nạn nhân vừa đặt trên Shopee/TikTok Shop, nạn nhân rất dễ tin tưởng và chuyển khoản ngay. Khi về nhà kiểm tra, nạn nhân mới biết không có đơn hàng nào được giao.

- Biến tướng nguy hiểm hơn: Sau khi nạn nhân chuyển khoản xong, đối tượng sẽ gọi lại hốt hoảng báo "Em gửi nhầm số tài khoản hội viên của công ty giao hàng, mỗi tháng chị sẽ bị trừ tự động 4-5 triệu", sau đó gửi đường link giả mạo hướng dẫn "hủy đăng ký" để rút sạch tiền trong ứng dụng ngân hàng của nạn nhân.

3. Kịch bản "Giả danh Công an, Viện kiểm sát gọi điện đe dọa dính dấp vụ án ma túy/rửa tiền"

Đây là kịch bản lừa đảo gây thiệt hại tài chính nặng nề nhất, đối tượng hướng đến thường là người cao tuổi hoặc người ít cập nhật tin tức xã hội.

- Thủ đoạn thao túng: Đối tượng sử dụng công nghệ VoIP tạo số điện thoại giả lập giống số của cơ quan công an, gọi điện thông báo: "Tài khoản ngân hàng của ông/bà đang liên quan đến một đường dây rửa tiền và buôn bán ma túy xuyên quốc gia". Chúng gửi qua Zalo/Tiktok hình ảnh "Lệnh bắt tạm giam" giả mạo có đóng dấu đỏ.

- Hành vi cô lập nạn nhân: Chúng đe dọa đây là "vụ án bảo mật quốc gia", cấm nạn nhân tiết lộ cho con cháu, buộc nạn nhân phải thuê phòng khách sạn ở một mình để "phục vụ điều tra". Sau đó, chúng yêu cầu nạn nhân phải rút toàn bộ sổ tiết kiệm, chuyển tiền vào "Tài khoản tạm giữ của Bộ Công an" để kiểm tra gốc sạch, cam kết hoàn trả sau 2 tiếng. Ngay khi tiền được chuyển đi, chúng lập tức cắt đứt liên lạc.

Thủ đoạn giả danh cơ quan công an đe dọa lệnh bắt tạm giam để thao túng tâm lý và chiếm đoạt tiền tiết kiệm của người già.

4. Kịch bản "Thông báo trúng thưởng, mở mốc quà tri ân khách hàng"

Dù là kịch bản cổ điển nhưng vẫn liên tục có người mắc bẫy nhờ các hình thức biến tướng mới trên Livestream và Zalo.

- Thủ đoạn thao túng: Nạn nhân nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn chúc mừng trúng thưởng xe máy, điện thoại đắt tiền hoặc gói quà tri ân 0 đồng từ các tập đoàn lớn. Để nhận phần quà này, kẻ gian yêu cầu nạn nhân phải đóng "Thuế thu nhập cá nhân 10%", "Phí vận chuyển bảo hiểm" hoặc "Phí mã hóa hồ sơ".

- Vòng xoáy liên hoàn: Tiền phí lần 1 gửi đi, kẻ gian sẽ viện lý do nạn nhân điền sai nội dung chuyển khoản nên hệ thống bị khóa, bắt chuyển tiếp lần 2, lần 3 với số tiền gấp đôi để "giải tỏa hệ thống". Nạn nhân vì tiếc số tiền đã chuyển trước đó nên đành nhắm mắt làm theo cho đến khi nhận ra mình hoàn toàn bị lừa.

5 quy tắc vàng giúp bạn "miễn nhiễm" trước mọi kịch bản lừa đảo

Tội phạm mạng có thể thay đổi hàng ngàn kịch bản khác nhau, nhưng mục đích cuối cùng của chúng luôn là yêu cầu bạn chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin bảo mật. Hãy tự trang bị "lá chắn" bảo vệ bản thân với 5 quy tắc vàng:

1. CƠ QUAN CÔNG AN KHÔNG CÓ CƠ CHẾ LÀM VIỆC QUA ĐIỆN THOẠI/ ZALO: Công an, Viện kiểm sát hay Tòa án muốn làm việc đều phải gửi Giấy mời/ Giấy triệu tập trực tiếp hoặc qua công an địa phương. Tuyệt đối không có "Tài khoản tạm giữ của Bộ Công an".

2. KHÔNG CHUYỂN TIỀN CHO NGƯỜI LẠ DƯỚI BẤT KỲ LÝ DO NÀO: Bất kỳ công việc online nào bắt buộc bạn phải "nạp tiền trước để nhận hoa hồng", hay chương trình trúng thưởng nào yêu cầu "đóng phí để nhận quà" ĐỀU LÀ LỪA ĐẢO 100%.

3. XÁC MINH TRỰC TIẾP KHI NHẬN HÀNG COD: Khi shipper gọi báo giao hàng chuyển khoản, hãy yêu cầu shipper chụp ảnh bưu kiện gửi qua Zalo hoặc nhờ người nhà kiểm tra trực tiếp bưu kiện trước khi thực hiện chuyển tiền.

4. BẢO VỆ TUYỆT ĐỐI MÃ OTP VÀ ĐƯỜNG LINK: Không bao giờ bấm vào các đường link lạ (.apk, các trang web không có https,...), không cung cấp tên đăng nhập, mật khẩu Internet Banking hay mã OTP cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng.

5. CHẬM LẠI VÀ CHIA SẺ: Khi gặp bất kỳ tình huống nào bất thường liên quan đến tiền bạc hay dọa nạt pháp lý, hãy bình tĩnh dừng lại 15 phút, gọi điện cho người thân trong gia đình hoặc ra trực tiếp Công an phường/xã gần nhất để nhờ hỗ trợ xác minh.

Sự cảnh giác và tỉnh táo của bạn chính là vũ khí mạnh nhất để đập tan mọi cạm bẫy lừa đảo trên không gian mạng.

(Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho các hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng).