Trang chủ Tra cứu Chuyên đề

Hơn 40.000 bé gái không thể chào đời mỗi năm: Báo động tình trạng mất cân bằng giới tính

6:00 PM | 15/10/2026
Khỏe +

Mỗi năm tại Việt Nam có hơn 40.000 bé gái không thể chào đời do sự can thiệp lựa chọn giới tính thai nhi. Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đang chạm mốc báo động đỏ, đe doạ trực tiếp đến sự phát triển bền vững của xã hội.

Mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam: Hàng chục nghìn bé gái vắng mặt trong bức tranh dân số

Mỗi năm, Việt Nam có hàng triệu gia đình đón nhận niềm vui sinh con. Thế nhưng, phía sau những con số về trẻ sơ sinh là một thực trạng đáng suy nghĩ: số bé trai chào đời đang cao hơn đáng kể so với mức cân bằng tự nhiên. Sự chênh lệch này không chỉ phản ánh tâm lý ưa thích con trai trong một bộ phận xã hội mà còn đặt ra những thách thức lâu dài đối với hôn nhân, bình đẳng giới và sự phát triển dân số. Điều đáng lo ngại là những hệ lụy ấy có thể chỉ bộc lộ rõ sau nhiều năm, khi các thế hệ trẻ bước vào tuổi trưởng thành.

Con số báo động và thực trạng lựa chọn giới tính thai nhi tại Việt Nam

Theo số liệu thống kê, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam năm 2024 là 111,4 bé trai trên 100 bé gái, cao hơn mức cân bằng tự nhiên khoảng 104-106 bé trai trên 100 bé gái. Số liệu năm 2025 tiếp tục cho thấy tình trạng mất cân bằng vẫn tồn tại, dù mức chênh lệch đã có dấu hiệu giảm. Điều này cho thấy Việt Nam đã có những chuyển biến nhất định, nhưng khoảng cách giữa số bé trai và bé gái chào đời vẫn là vấn đề cần quan tâm. 

Một nghiên cứu của Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) dựa trên dữ liệu năm 2019 ước tính Việt Nam thiếu khoảng 45.900 bé gái được sinh ra trong một năm so với số lượng dự kiến nếu tỷ số giới tính khi sinh ở mức tự nhiên. Đây là con số chênh lệch được tính toán từ dữ liệu dân số, không phải số trường hợp phá thai lựa chọn giới tính đã được xác nhận. Dù vậy, ước tính này vẫn phản ánh quy mô đáng lo ngại của tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam. 

Vì sao tình trạng này kéo dài dù nhận thức xã hội về bình đẳng giới đã có nhiều thay đổi? Các nghiên cứu dân số chỉ ra rằng vấn đề bắt nguồn từ sự kết hợp giữa định kiến giới, mong muốn có con trai và khả năng tiếp cận ngày càng dễ dàng với những kỹ thuật xác định giới tính thai nhi.

1. Tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn tồn tại trong một bộ phận gia đình

Quan niệm phải có con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên hoặc chăm sóc cha mẹ khi về già vẫn ảnh hưởng đến quyết định sinh con của một số gia đình. Trong những trường hợp này, việc sinh con gái có thể không được đón nhận như mong đợi, đặc biệt khi gia đình đã có một hoặc nhiều con gái. Áp lực không chỉ đến từ cha mẹ mà đôi khi còn xuất phát từ ông bà, họ hàng và những kỳ vọng lâu đời của cộng đồng.

Điều đáng nói là khả năng chăm sóc cha mẹ, duy trì truyền thống gia đình hay đóng góp cho xã hội không phụ thuộc vào giới tính của người con. Tuy nhiên, khi những quan niệm cũ chưa được thay đổi, phụ nữ vẫn có thể phải chịu áp lực sinh bằng được con trai, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và quyền tự quyết trong sinh sản.

2. Công nghệ y tế bị sử dụng sai mục đích

Siêu âm sản khoa, xét nghiệm sàng lọc trước sinh và các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản mang lại nhiều lợi ích trong chăm sóc sức khỏe mẹ và bé. Những công nghệ này giúp bác sĩ theo dõi sự phát triển của thai nhi, phát hiện một số bất thường và hỗ trợ các gia đình có khó khăn về sinh sản.

Tuy nhiên, khi thông tin về giới tính thai nhi bị sử dụng nhằm lựa chọn sinh con trai hoặc loại bỏ thai nhi vì không đúng giới tính mong muốn, công nghệ y tế đã bị đưa ra ngoài mục đích chăm sóc sức khỏe. Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức, đồng thời có quy định về việc thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, với những ngoại lệ phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh theo quy định chuyên môn. 

3. Gia đình sinh ít con khiến áp lực có con trai trở nên rõ rệt hơn

Khi các cặp vợ chồng lựa chọn sinh ít con, mong muốn có đủ cả con trai và con gái đôi khi chuyển thành áp lực phải có ít nhất một con trai. Nếu tư tưởng trọng nam vẫn tồn tại, một số gia đình có thể tìm đến những biện pháp lựa chọn giới tính thay vì chấp nhận giới tính tự nhiên của con.

Đây là lý do giải quyết mất cân bằng giới tính khi sinh không thể chỉ dựa vào việc kiểm soát công nghệ y tế. Điều quan trọng hơn là thay đổi quan niệm về giá trị của con trai và con gái ngay trong mỗi gia đình.

Hon 40.000 be gai khong the chao doi moi nam: Bao dong tinh trang mat can bang gioi tinh

Tỷ số giới tính khi sinh cao hơn mức tự nhiên trong thời gian dài có thể tạo ra sự chênh lệch đáng kể giữa nam và nữ ở các thế hệ tương lai.

Hệ lụy lâu dài: Khi mất cân bằng giới tính ảnh hưởng đến hôn nhân và cấu trúc xã hội

Sự chênh lệch giới tính khi sinh có thể chưa tạo ra những thay đổi rõ rệt ngay trong đời sống hiện tại. Tuy nhiên, khi các thế hệ có nhiều bé trai hơn bé gái trưởng thành, sự mất cân bằng sẽ dần chuyển sang nhóm dân số trong độ tuổi kết hôn và lao động. Đây là lý do các chuyên gia dân số xem tình trạng này là một thách thức dài hạn, cần được giải quyết từ sớm thay vì chờ đến khi hậu quả xuất hiện.

1. Nguy cơ dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn

Một trong những hệ lụy dễ nhận thấy nhất là sự chênh lệch giữa số nam và nữ trong độ tuổi lập gia đình. Theo dự báo từng được UNFPA công bố, nếu mất cân bằng giới tính khi sinh không được cải thiện, Việt Nam có thể có khoảng 1,5 triệu nam giới nhiều hơn nữ giới trong nhóm tuổi 15–49 vào năm 2034. Đây là kết quả dự báo theo kịch bản dân số, cho thấy quy mô thách thức nếu tình trạng chênh lệch kéo dài. 

Khi số nam giới vượt đáng kể số nữ giới trong những nhóm tuổi tương ứng, một bộ phận nam giới có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm kiếm bạn đời. Hiện tượng này được các nhà nghiên cứu dân số gọi là tình trạng thiếu hụt phụ nữ trong thị trường hôn nhân. Tác động có thể rõ hơn ở những địa phương hoặc nhóm dân cư vốn gặp bất lợi về kinh tế và điều kiện sống.

Tất nhiên, hôn nhân là lựa chọn cá nhân và không phải ai cũng mong muốn lập gia đình. Tuy nhiên, xét trên quy mô dân số, sự chênh lệch kéo dài vẫn có thể làm thay đổi mô hình kết hôn, hình thành gia đình và phân bố dân cư trong tương lai.

2. Gia tăng nguy cơ bất bình đẳng và các hành vi xâm hại phụ nữ

Khi số lượng phụ nữ trong độ tuổi kết hôn trở nên ít hơn so với nam giới, những áp lực xã hội liên quan đến hôn nhân có thể gia tăng. Trong môi trường vốn tồn tại bất bình đẳng giới, tình trạng này có nguy cơ khiến phụ nữ và trẻ em gái dễ bị đặt vào những mối quan hệ thiếu tự nguyện hoặc trở thành đối tượng của các hành vi bóc lột.

UNFPA cảnh báo mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ mua bán phụ nữ và trẻ em gái, tảo hôn, hôn nhân cưỡng ép và bạo lực trên cơ sở giới. Những nguy cơ này còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác như nghèo đói, bất bình đẳng kinh tế, thực thi pháp luật và các chuẩn mực xã hội. 

Vì vậy, bảo vệ phụ nữ không chỉ là ngăn chặn những hành vi xâm hại khi chúng xảy ra mà còn phải giải quyết những định kiến khiến phụ nữ bị xem là đối tượng có thể lựa chọn, trao đổi hoặc kiểm soát. Một xã hội bình đẳng cần bảo đảm quyền tự quyết, sự an toàn và cơ hội phát triển của phụ nữ ở mọi giai đoạn cuộc sống.

Hon 40.000 be gai khong the chao doi moi nam: Bao dong tinh trang mat can bang gioi tinh

Tư vấn sức khỏe sinh sản kết hợp truyền thông bình đẳng giới giúp các gia đình hiểu rằng con trai và con gái đều xứng đáng được đón nhận và yêu thương.

3. Ảnh hưởng đến cấu trúc gia đình và phát triển dân số

Mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài có thể tác động đến cách các thế hệ tương lai hình thành gia đình. Khi cơ hội kết hôn và sinh con thay đổi ở một bộ phận dân cư, cơ cấu hộ gia đình, nhu cầu an sinh và sự phân bố dân số cũng có thể chịu ảnh hưởng. Những tác động này cần được xem xét cùng với xu hướng mức sinh giảm và dân số già hóa đang diễn ra tại Việt Nam.

Theo số liệu thống kê, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam năm 2025 ở mức khoảng 1,93 con trên một phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế. Điều này cho thấy chính sách dân số hiện nay phải đồng thời quan tâm đến nhiều thách thức: duy trì mức sinh phù hợp, thích ứng với già hóa và giảm mất cân bằng giới tính khi sinh. 

Bên cạnh đó, việc coi con trai là người gánh vác kinh tế và con gái là người chăm sóc gia đình còn có thể duy trì những khuôn mẫu giới trong lao động. Về lâu dài, những định kiến này làm hạn chế cơ hội lựa chọn nghề nghiệp và phát triển của cả nam lẫn nữ. Vì vậy, xây dựng một cơ cấu dân số bền vững cần đi đôi với việc tạo điều kiện để mọi người được học tập, làm việc và tham gia đời sống xã hội bình đẳng.

3 giải pháp căn cơ để giảm mất cân bằng giới tính khi sinh

Giải quyết mất cân bằng giới tính khi sinh là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa gia đình, ngành y tế, hệ thống giáo dục và các cơ quan quản lý. Mục tiêu không chỉ là đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên mà còn tạo ra môi trường sống nơi mọi đứa trẻ đều được đón nhận, bất kể giới tính.

1. Ngăn chặn hành vi lựa chọn giới tính thai nhi vì định kiến giới

Các cơ sở y tế cần tuân thủ nghiêm quy định về sử dụng kỹ thuật chẩn đoán trước sinh và hỗ trợ sinh sản. Hoạt động siêu âm, xét nghiệm và tư vấn di truyền phải phục vụ mục đích chăm sóc sức khỏe, phát hiện bệnh lý và bảo vệ thai phụ. Những hành vi cung cấp thông tin giới tính thai nhi trái quy định hoặc hỗ trợ lựa chọn giới tính vì mong muốn cá nhân cần được phát hiện và xử lý theo pháp luật.

Đồng thời, cần bảo đảm phụ nữ mang thai được tiếp cận dịch vụ y tế an toàn, được tư vấn đầy đủ và không bị ép buộc đưa ra quyết định sinh sản theo mong muốn của người khác.

2. Thay đổi quan niệm trọng nam khinh nữ từ trong gia đình

Mỗi gia đình là nơi đầu tiên hình thành nhận thức của trẻ về giá trị và vai trò của nam giới, nữ giới. Việc đối xử công bằng giữa con trai và con gái trong học tập, chăm sóc sức khỏe, phân chia trách nhiệm gia đình và cơ hội phát triển sẽ góp phần thay đổi những quan niệm đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Truyền thông cộng đồng cũng cần hướng đến những thông điệp gần gũi, thiết thực thay vì chỉ kêu gọi bằng khẩu hiệu. Những câu chuyện về con gái chăm sóc cha mẹ, phụ nữ thành công trong nghề nghiệp hay nam giới cùng chia sẻ trách nhiệm gia đình có thể giúp cộng đồng nhìn nhận lại các khuôn mẫu giới quen thuộc.

3. Củng cố an sinh xã hội để giảm áp lực phải có con trai

Một trong những nguyên nhân duy trì tâm lý ưa thích con trai là nỗi lo thiếu người chăm sóc khi cha mẹ về già. Vì vậy, việc mở rộng bảo hiểm xã hội, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và phát triển các hình thức hỗ trợ tại cộng đồng có ý nghĩa quan trọng.

Khi người cao tuổi có điều kiện sống và chăm sóc tốt hơn, gia đình sẽ bớt phụ thuộc vào quan niệm phải có con trai để bảo đảm cuộc sống sau này. Đồng thời, việc khuyến khích cả con trai và con gái cùng chia sẻ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ sẽ góp phần xây dựng những mối quan hệ gia đình công bằng và bền vững hơn.

Mỗi bé gái được đón nhận là một bước tiến của bình đẳng giới

Mất cân bằng giới tính khi sinh không hình thành trong một sớm một chiều và cũng không thể giải quyết chỉ bằng một quy định hay chiến dịch truyền thông. Đằng sau những con số thống kê là những kỳ vọng gia đình, lựa chọn sinh sản và quan niệm xã hội đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Thay đổi thực trạng này cần bắt đầu từ việc tôn trọng quyền sinh sản của phụ nữ, sử dụng công nghệ y tế đúng mục đích và xóa bỏ áp lực phải sinh bằng được con trai.

Những chuyển biến tích cực trong tỷ số giới tính khi sinh là tín hiệu đáng ghi nhận, nhưng nỗ lực giảm chênh lệch vẫn cần được duy trì. Một xã hội phát triển bền vững không chỉ được đo bằng số lượng trẻ em chào đời, mà còn bằng cách mỗi đứa trẻ được yêu thương, bảo vệ và trao cơ hội bình đẳng để trưởng thành.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Tin liên quan

Tin cùng chuyên đề

TIN KHÁC