Vì sao vùng cổ đặc biệt nhạy cảm với các thao tác xoay vặn mạnh?
Đau mỏi cổ vai gáy là tình trạng phổ biến ở người thường xuyên làm việc trước máy tính, ít vận động hoặc duy trì một tư thế quá lâu. Để giảm cảm giác căng cứng, nhiều người lựa chọn massage, xoa bóp hoặc những dịch vụ nắn chỉnh cột sống được quảng cáo có khả năng đưa xương khớp “về đúng vị trí”. Tuy nhiên, vùng cổ không chỉ gồm các đốt sống, cơ và dây chằng mà còn chứa nhiều cấu trúc thần kinh, mạch máu quan trọng. Việc tác động lực mạnh hoặc xoay vặn vượt quá khả năng chịu đựng của các cấu trúc này có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm.
Một trong những cấu trúc cần đặc biệt chú ý là động mạch đốt sống, hệ thống mạch máu chạy dọc hai bên cột sống cổ và góp phần cung cấp máu cho thân não, tiểu não cùng những vùng phía sau của não. Phần lớn đường đi của động mạch nằm trong các lỗ ở mỏm ngang của đốt sống cổ, trước khi vòng qua những cấu trúc xương ở vùng cổ trên để đi vào hộp sọ. Chính vị trí giải phẫu này khiến một số đoạn động mạch phải thích nghi với các chuyển động xoay, nghiêng và ngửa đầu. Trong những điều kiện nhất định, lực cơ học bất thường có thể gây tổn thương thành mạch và ảnh hưởng đến dòng máu nuôi não.
Thành động mạch gồm nhiều lớp mô có nhiệm vụ duy trì sự đàn hồi và chịu áp lực của dòng máu. Khi xuất hiện một vết rách tại lớp trong thành mạch, máu có thể đi vào giữa các lớp mô và tạo ra tình trạng gọi là bóc tách động mạch đốt sống cổ (Vertebral Artery Dissection). Phần thành mạch bị bóc tách có thể làm lòng mạch hẹp lại, cản trở dòng máu hoặc tạo điều kiện hình thành cục máu đông. Nếu cục máu đông di chuyển đến những nhánh động mạch trong não, người bệnh có nguy cơ bị nhồi máu não.
Bóc tách động mạch cổ có thể xuất hiện tự phát, liên quan đến những yếu tố bất thường của thành mạch hoặc sau các tác động cơ học tại vùng cổ. Một số trường hợp đã được ghi nhận trong thời gian gần với những thao tác nắn chỉnh cổ, đặc biệt là các kỹ thuật xoay hoặc ưỡn cổ nhanh. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa nắn chỉnh cổ và bóc tách động mạch không đồng nghĩa mọi trường hợp đều do thao tác gây ra. Đôi khi người bệnh đã có tình trạng bóc tách động mạch trước đó, với biểu hiện đầu tiên là đau cổ hoặc đau đầu, rồi mới tìm đến dịch vụ trị liệu.
Điều này không làm giảm mức độ cần thiết của cảnh báo đối với các cơ sở massage trôi nổi. Ngược lại, nó cho thấy việc nắn chỉnh vùng cổ đòi hỏi đánh giá chuyên môn cẩn thận trước khi thực hiện, bởi người đang đau cổ có thể mang bệnh lý tiềm ẩn mà bản thân chưa biết. Nếu người thực hiện không được đào tạo đầy đủ, cố gắng xoay vặn mạnh để tạo tiếng kêu hoặc bỏ qua những dấu hiệu thần kinh bất thường, nguy cơ chậm phát hiện biến chứng sẽ gia tăng. Đặc biệt, tiếng “rắc” khi bẻ khớp không phải bằng chứng cho thấy đốt sống đã được đưa về đúng vị trí hay thủ thuật đã đạt hiệu quả điều trị.
![]() |
Đồ họa y khoa minh họa vị trí động mạch đốt sống và cơ chế bóc tách thành mạch có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn máu não.
Thảm họa lâm sàng: Từ một lần bẻ cổ đến nguy cơ đột quỵ và liệt nửa người
Theo thông tin khoa học của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ công bố năm 2024, bóc tách động mạch vùng cổ có liên quan đến khoảng 2% tổng số ca đột quỵ thiếu máu não, nhưng có thể chiếm tới 25% các trường hợp ở người trưởng thành dưới 50 tuổi. Đây là lý do tình trạng này đặc biệt đáng chú ý ở những người trẻ bị đau cổ, đau đầu bất thường hoặc xuất hiện triệu chứng thần kinh sau tác động tại vùng cổ. Bóc tách động mạch không phải lúc nào cũng gây đột quỵ, nhưng khi dòng máu bị cản trở hoặc cục máu đông hình thành, hậu quả có thể trở nên rất nghiêm trọng. Các biến chứng thường được quan tâm gồm nhồi máu thân não, tổn thương tiểu não và tổn thương tủy sống cổ.
1. Nhồi máu thân não: Biến chứng đe dọa chức năng sống
Thân não là vùng nằm ở phần dưới của não bộ, có vai trò thiết yếu trong việc điều hòa nhịp thở, trạng thái tỉnh táo, khả năng nuốt và nhiều chức năng sống quan trọng. Khi các nhánh động mạch cung cấp máu cho thân não bị tắc, tế bào thần kinh có thể nhanh chóng bị tổn thương vì thiếu oxy. Người bệnh có thể xuất hiện nói khó, nuốt nghẹn, nhìn đôi, yếu tay chân hoặc rối loạn ý thức. Những trường hợp nhồi máu thân não nặng có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng hô hấp, vận động và đe dọa tính mạng.
Một biến chứng hiếm nhưng đặc biệt nghiêm trọng là hội chứng khóa trong, khi bệnh nhân vẫn còn ý thức nhưng mất gần như toàn bộ khả năng vận động và giao tiếp bằng lời nói. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nhồi máu thân não đều dẫn đến hội chứng này. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào vị trí, phạm vi thiếu máu não và thời điểm người bệnh được cấp cứu. Vì vậy, nhận diện sớm dấu hiệu đột quỵ có vai trò quyết định đối với cơ hội điều trị và phục hồi chức năng.
2. Tổn thương tiểu não và hội chứng Wallenberg
Bóc tách động mạch đốt sống cũng có thể ảnh hưởng đến những nhánh mạch cung cấp máu cho tiểu não và phần bên của hành não. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng hoặc không thể phối hợp các động tác như bình thường. Một số trường hợp còn gặp nấc kéo dài, khó nuốt, khàn tiếng hoặc rối loạn cảm giác tại mặt và cơ thể. Đây là những biểu hiện có thể gặp trong hội chứng Wallenberg, một dạng đột quỵ liên quan đến tổn thương vùng hành não bên.
Điểm đáng lo là các triệu chứng như chóng mặt và buồn nôn thường dễ bị nhầm với rối loạn tiền đình thông thường. Tuy nhiên, nếu chúng xuất hiện đột ngột, đặc biệt khi đi kèm đau đầu vùng chẩm gáy, nhìn đôi, nói khó hoặc mất thăng bằng rõ rệt, cần nghĩ đến khả năng bệnh lý mạch máu não. Người bệnh không nên tiếp tục massage, nắn chỉnh cổ hoặc tự uống thuốc giảm chóng mặt rồi chờ triệu chứng qua đi.
3. Tổn thương đĩa đệm và nguy cơ chèn ép tủy sống cổ
Bên cạnh mạch máu, các thao tác nắn chỉnh cổ không phù hợp còn có thể gây tổn thương đến những cấu trúc của cột sống. Ở người đã có thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống, mất vững cột sống hoặc bệnh lý tủy cổ, việc tác động lực mạnh có thể khiến triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn. Nếu tủy sống hoặc rễ thần kinh bị chèn ép, người bệnh có thể xuất hiện đau lan xuống vai tay, tê bì, yếu cơ hoặc khó kiểm soát vận động. Trong những trường hợp tổn thương nặng, chức năng vận động và cảm giác có thể bị ảnh hưởng kéo dài.
Tuy nhiên, không phải cứ nghe tiếng khớp kêu khi vận động là đĩa đệm đã bị tổn thương. Tiếng kêu tại khớp có thể xuất hiện do nhiều hiện tượng cơ học, và bản thân âm thanh này không đủ để xác định mức độ nguy hiểm. Điều cần quan tâm là phương pháp được thực hiện có đúng chỉ định, người bệnh có yếu tố nguy cơ hay không và có xuất hiện dấu hiệu bất thường trong hoặc sau thủ thuật. Với người đã có bệnh lý cột sống cổ, việc điều trị nên dựa trên thăm khám chuyên khoa thay vì lựa chọn các động tác bẻ khớp mạnh theo quảng cáo.
![]() |
Chụp cộng hưởng từ hoặc chụp mạch máu bằng phương pháp phù hợp có thể giúp bác sĩ phát hiện tổn thương động mạch cổ và những biến chứng liên quan.
Nhận diện dấu hiệu cảnh báo sớm tổn thương mạch máu cổ
Không phải mọi cơn đau cổ sau massage đều là biểu hiện của tai biến mạch máu. Tuy nhiên, đau đầu hoặc đau cổ mới xuất hiện, có tính chất khác thường, đặc biệt khi kết hợp với triệu chứng thần kinh, cần được đánh giá nghiêm túc. Đối với bóc tách động mạch cổ, đau vùng cổ hoặc đầu có thể xuất hiện trước các biểu hiện thiếu máu não, đôi khi cách nhau nhiều giờ hoặc nhiều ngày. Vì vậy, người vừa trải qua thao tác xoay vặn cổ mạnh cần đặc biệt chú ý những thay đổi bất thường của cơ thể.
Các dấu hiệu cần được nhận diện gồm:
-
Đau đầu hoặc đau vùng gáy đột ngột, dữ dội: Cơn đau có thể tập trung ở phía sau đầu, khác hẳn cảm giác đau mỏi cơ thông thường.
-
Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng: Người bệnh cảm thấy quay cuồng, đi không vững hoặc không thể phối hợp vận động bình thường.
-
Rối loạn thị giác: Xuất hiện nhìn đôi, nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực đột ngột, nhất là khi kèm các triệu chứng thần kinh khác.
-
Tê mặt, yếu tay chân hoặc nói khó: Có thể xuất hiện ở một bên cơ thể, kèm nuốt khó, méo miệng hoặc thay đổi giọng nói.
-
Lơ mơ, giảm ý thức hoặc khó thở bất thường: Đây là những dấu hiệu nguy hiểm, cần cấp cứu ngay.
Khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng thần kinh đột ngột nào, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở có khả năng xử trí đột quỵ càng sớm càng tốt. Không tự lái xe, tiếp tục xoa bóp, bẻ cổ hoặc cố gắng ngủ để chờ triệu chứng thuyên giảm. Bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính mạch máu (CTA), cộng hưởng từ hoặc cộng hưởng từ mạch máu (MRI/MRA) tùy tình trạng thực tế. Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán và điều trị phải dựa trên đánh giá chuyên môn, không nên tự yêu cầu một loại phim chụp cố định cho mọi trường hợp.
Nguyên tắc vàng bảo vệ cột sống cổ chuẩn y khoa
Massage nhẹ nhàng có thể giúp giảm cảm giác căng cơ và hỗ trợ thư giãn ở một số người bị đau mỏi cổ vai gáy. Tuy nhiên, massage cơ thông thường khác với các kỹ thuật nắn chỉnh cột sống có sử dụng lực tác động nhanh lên khớp cổ. Những phương pháp can thiệp sâu đòi hỏi người thực hiện phải có chuyên môn phù hợp, hiểu rõ chỉ định và chống chỉ định, đồng thời nhận diện được dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm. Để bảo vệ sức khỏe, người dân cần lưu ý ba nguyên tắc quan trọng.
1. Không để người thiếu chuyên môn thực hiện thao tác bẻ cổ mạnh. Những kỹ thuật viên spa hoặc người tự học phương pháp nắn chỉnh qua mạng không nên thực hiện các động tác xoay vặn cột sống cổ với lực mạnh. Người bệnh cũng cần thận trọng với những lời quảng cáo như “bẻ một lần là hết đau”, “nắn xương về đúng vị trí” hoặc “nghe tiếng rắc là đã khỏi”. Các tuyên bố này không thay thế được việc đánh giá nguyên nhân đau cổ bằng phương pháp y khoa phù hợp.
2. Thăm khám tại cơ sở y tế có chuyên môn về cơ xương khớp và phục hồi chức năng. Nếu đau cổ kéo dài, tái phát hoặc kèm tê yếu tay chân, người bệnh nên đến cơ sở y tế được cấp phép để được khám. Bác sĩ có thể đánh giá khả năng vận động, chức năng thần kinh và chỉ định chụp X-quang, MRI hoặc những xét nghiệm khác khi cần thiết. Không phải người bệnh nào cũng cần chụp phim trước khi điều trị, nhưng mọi can thiệp phải dựa trên đánh giá nguy cơ phù hợp. Đặc biệt, những trường hợp có dấu hiệu nghi ngờ tổn thương mạch máu cần được loại trừ trước khi cân nhắc các kỹ thuật tác động lên vùng cổ.
3. Ưu tiên các phương pháp giảm đau cổ an toàn và có kiểm soát. Đối với đau mỏi cơ thông thường, nghỉ giải lao khi làm việc, điều chỉnh tư thế, chườm ấm và thực hiện bài tập vận động cổ nhẹ nhàng có thể giúp cải thiện triệu chứng. Người bệnh nên tránh duy trì một tư thế quá lâu, hạn chế cúi đầu liên tục trước điện thoại và tăng cường vận động phù hợp với thể trạng. Nếu đau kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, cần được hướng dẫn các bài tập phục hồi chức năng thay vì tự thực hiện những thao tác nắn bẻ mạnh.
![]() |
Các bài tập phục hồi chức năng phù hợp giúp cải thiện đau mỏi cổ vai gáy mà không cần sử dụng những thao tác bẻ khớp mạnh.
Đau mỏi cổ vai gáy thường không đe dọa tính mạng, nhưng lựa chọn phương pháp điều trị thiếu kiểm soát có thể khiến một vấn đề đơn giản trở nên nghiêm trọng. Những thao tác bẻ cổ mạnh, đặc biệt tại cơ sở không đủ chuyên môn, cần được xem xét thận trọng vì nguy cơ tổn thương mạch máu và cấu trúc cột sống. Chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường, lựa chọn người điều trị có chuyên môn và ưu tiên phương pháp phù hợp chính là cách bảo vệ cột sống, não bộ và sức khỏe lâu dài.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này



