Cơ chế sinh lý: Tại sao tư thế nằm lại gây áp lực lên tim?

Khi chúng ta nằm xuống, trọng lực không còn giữ máu ở phần dưới cơ thể, khiến một lượng máu tĩnh mạch từ chân và bụng dồn ngược về tim nhanh chóng. Theo Nguyên lý Frank-Starling, khi lượng máu đổ về tim tăng lên, các sợi cơ tim sẽ bị kéo giãn ra để tống máu đi hiệu quả hơn. Với một trái tim khỏe mạnh, quá trình này diễn ra êm ái; nhưng với trái tim có bệnh lý, việc giãn đột ngột này sẽ kích thích các sợi thần kinh giao cảm chạy dọc thành tim, tạo ra cảm giác tim đập mạnh và nhanh hơn hẳn bình thường. Ngoài ra, khi nằm nghiêng sang trái, tim sẽ nằm sát thành ngực hơn, các rung động từ nhịp đập sẽ truyền trực tiếp đến lồng ngực, khiến bệnh nhân cảm nhận rõ ràng sự hồi hộp và lo âu, làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn nhịp tim hiện có.

3 nguyên nhân tim mạch gây tình trạng đánh trống ngực mỗi khi nằm xuống

1. Tim đập nhanh

Ngoại tâm thu (nhịp đập đến sớm) là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra cảm giác đánh trống ngực khi nằm nghỉ. Đây là tình trạng một ổ phát nhịp bất thường trong tâm thất hoặc tâm nhĩ phát tín hiệu điện trước khi nhịp xoang bình thường xuất hiện. Theo nghiên cứu từ Mayo Clinic, khi chúng ta nghỉ ngơi ban đêm, nhịp tim tự nhiên chậm lại (Bradycardia), tạo khoảng trống cho các ổ ngoại vị này "cướp quyền" điều khiển trái tim.

Bệnh nhân sẽ cảm thấy tim đập đang đều thì bỗng dưng khựng lại một nhịp, sau đó là một nhịp đập mạnh hơn bình thường (nhịp bù) để bù đắp cho lượng máu bị ứ đọng. Nếu tần suất ngoại tâm thu chiếm trên 10% tổng số nhịp tim trong ngày, người bệnh có nguy cơ cao dẫn đến bệnh cơ tim do loạn nhịp và suy tim nếu không được điều trị bằng thuốc hoặc can thiệp đốt điện sinh lý.

2. Hở van tim (Valvular Heart Disease)

Một nguyên nhân thực thể nghiêm trọng khác là tình trạng hở van tim, đặc biệt là van hai lá hoặc van động mạch chủ. Khi van tim đóng không kín, một lượng máu thay vì được bơm đi sẽ bị trào ngược lại buồng tim trước đó. Khi bạn nằm xuống, lượng máu đổ về tim tăng lên khiến buồng tim phải chứa thêm một lượng máu "dư thừa" từ tình trạng hở van dội lại, buộc cơ tim phải co bóp với cường độ cực mạnh để đảm bảo lưu lượng máu nuôi cơ thể.

Theo khảo sát từ Bệnh viện Tim Tâm Anh, bệnh nhân hở van tim nặng thường cảm thấy tim đập "thình thịch" rõ nhất ở vùng cổ hoặc vùng hốc ức khi nằm yên. Đây là dấu hiệu cho thấy trái tim đang phải làm việc quá tải, lâu dần sẽ dẫn đến giãn buồng tim và suy tim toàn bộ nếu không được phát hiện sớm qua siêu âm tim định kỳ.

Đánh trống ngực khi nằm là triệu chứng điển hình của các rối loạn huyết động học cần được thăm khám chuyên khoa tim mạch sớm.

3. Suy tim giai đoạn sớm

Suy tim là giai đoạn cuối của hầu hết các bệnh lý tim mạch, nhưng các triệu chứng sớm thường bị bỏ qua. Ở người suy tim, khả năng tống máu của tâm thất trái suy giảm, dẫn đến tình trạng ứ huyết. Khi nằm phẳng, dịch trong cơ thể dồn về phổi, làm tăng áp lực mao mạch phổi và khiến người bệnh cảm thấy tim đập nhanh kèm theo cảm giác ngột ngạt, khó thở. Một dấu hiệu đặc trưng được gọi là "khó thở kịch phát về đêm", buộc bệnh nhân phải ngồi dậy hoặc kê 2-3 chiếc gối cao để thở dễ dàng hơn.

Theo Hiệp hội Tim mạch Việt Nam, nếu bạn bắt đầu thấy mình không thể nằm phẳng mà phải kê cao đầu mới ngủ được, đó là tín hiệu cấp cứu cho thấy trái tim đã quá yếu và phổi đang có dấu hiệu phù nề nhẹ, cần phải nhập viện để được hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Chẩn đoán phân biệt: Đừng nhầm lẫn với Trào ngược dạ dày (GERD)

Có một thực tế là khoảng 30% trường hợp tim đập nhanh khi nằm lại bắt nguồn từ vấn đề của dạ dày chứ không phải từ tim. Hội chứng Roemheld giải thích rằng khi nằm xuống, axit dạ dày trào ngược lên thực quản sẽ kích thích dây thần kinh phế vị (Vagus nerve) - một dây thần kinh lớn chạy dọc theo thực quản và điều khiển nhịp tim. Sự kích ứng này tạo ra các xung điện "giả" truyền tới tim, làm xuất hiện cảm giác hồi hộp, tim đập nhanh hoặc nhịp ngoại tâm thu.

Nếu tình trạng tim đập nhanh của bạn thường xuất hiện sau bữa ăn tối quá no, kèm theo ợ chua, nóng rát vùng ngực thì rất có thể thủ phạm chính là dạ dày. Việc nội soi dạ dày và điều trị dứt điểm tình trạng trào ngược có thể giúp chấm dứt hoàn toàn các cơn đánh trống ngực gây hoang mang cho bạn.

Siêu âm tim Doppler là công cụ không thể thiếu để đánh giá chức năng van tim và phát hiện các dòng máu trào ngược gây áp lực lên cơ tim.

Trái tim không bao giờ biết nói dối, mọi sự thay đổi nhịp đập khi bạn nghỉ ngơi đều là một lời nhắn nhủ cần được lắng nghe. Đừng để sự chủ quan dẫn đến những biến chứng đột quỵ hay suy tim đáng tiếc. Hãy dành thời gian đi khám tim mạch định kỳ ít nhất 1 lần/năm hoặc ngay khi các cơn hồi hộp trở nên dày đặc hơn. Hãy chia sẻ bài viết này để bảo vệ sức khỏe trái tim cho những người thân yêu của bạn nhé!

**Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.