Vì sao người trẻ vẫn có thể mắc bệnh xơ vữa động mạch?
Nhồi máu cơ tim và đột quỵ thường được xem là những bệnh lý của tuổi trung niên và người cao tuổi. Tuy nhiên, các biến cố tim mạch vẫn có thể xảy ra ở người dưới 35 tuổi, đặc biệt khi có những yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm. Điều đáng lưu ý là quá trình hình thành xơ vữa động mạch có thể bắt đầu từ khi còn trẻ và tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Vì vậy, một người mới 30 tuổi vẫn có thể xuất hiện tổn thương mạch máu đáng kể, dù bên ngoài không có triệu chứng rõ ràng.
Thành động mạch bình thường có cấu trúc đàn hồi, với lớp tế bào nội mạc giúp điều hòa hoạt động của mạch máu. Khi cholesterol LDL trong máu tăng cao và tích tụ tại lớp trong thành động mạch, cơ thể có thể xuất hiện phản ứng viêm, thu hút các tế bào miễn dịch đến khu vực này. Theo thời gian, cholesterol, tế bào viêm và các thành phần mô khác góp phần hình thành mảng xơ vữa động mạch. Những mảng xơ vữa có thể lớn dần, làm hẹp lòng mạch và hạn chế lượng máu đến các cơ quan.
Đáng lo ngại hơn, một số mảng xơ vữa có thể bị nứt hoặc vỡ, khiến tiểu cầu và các thành phần đông máu tập trung tại vị trí tổn thương để hình thành cục máu đông. Nếu cục máu đông gây tắc động mạch vành, người bệnh có thể bị nhồi máu cơ tim; nếu làm tắc mạch máu cung cấp cho não, hậu quả có thể là đột quỵ thiếu máu não. Tuy nhiên, không phải mọi cơn đột quỵ ở người trẻ đều do xơ vữa, bởi bệnh còn có thể liên quan đến bóc tách động mạch, bệnh tim hoặc những nguyên nhân khác. Khái niệm “tuổi mạch máu” đôi khi được dùng để ước tính nguy cơ tim mạch, nhưng không thể kết luận mạch máu của người 30 tuổi tương đương người 60 tuổi chỉ dựa vào hình ảnh chụp mạch.
![]() |
Mảng xơ vữa hình thành trong thành động mạch có thể gây hẹp lòng mạch hoặc tạo điều kiện xuất hiện cục máu đông khi bị nứt vỡ.
5 thói quen làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch ở người trẻ
Không phải cứ làm việc văn phòng hoặc thường xuyên thức khuya là chắc chắn mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, khi nhiều thói quen thiếu lành mạnh kéo dài cùng lúc, nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và các bệnh lý chuyển hóa có thể gia tăng. Đây là những yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch theo thời gian.
1. Ngồi quá lâu và ít vận động
Ngồi làm việc nhiều giờ liên tục khiến cơ bắp ít hoạt động, làm giảm mức tiêu hao năng lượng và có thể ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát đường huyết, mỡ máu. Lối sống ít vận động kéo dài còn liên quan đến nguy cơ tăng cân, tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Ngoài ra, việc bất động trong thời gian dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân, đặc biệt ở người có thêm yếu tố nguy cơ.
Cục máu đông hình thành trong tĩnh mạch chân có thể di chuyển theo dòng máu đến phổi và gây thuyên tắc phổi, chứ thông thường không đi trực tiếp lên não. Chỉ trong những tình huống đặc biệt, chẳng hạn có đường thông bất thường giữa hai buồng tim, huyết khối tĩnh mạch mới có khả năng đi vào hệ động mạch và gây đột quỵ. Vì vậy, cần phân biệt nguy cơ huyết khối tĩnh mạch do bất động với quá trình xơ vữa động mạch gây bệnh tim mạch.
2. Thiếu ngủ và rối loạn giờ giấc sinh hoạt
Giấc ngủ có vai trò quan trọng đối với việc điều hòa huyết áp, chuyển hóa và hoạt động của hệ thần kinh. Người thường xuyên ngủ không đủ giấc hoặc có lịch ngủ thất thường có thể gặp khó khăn trong việc kiểm soát huyết áp, đường huyết và cân nặng. Về lâu dài, những thay đổi này có thể góp phần làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, nhất là khi kết hợp với căng thẳng và ít vận động.
Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy cứ thức sau 23 giờ là cơ thể lập tức tăng tiết hormone căng thẳng đến mức gây tổn thương mạch máu. Điều quan trọng hơn là tổng thời gian ngủ, chất lượng giấc ngủ và sự ổn định của nhịp sinh hoạt. Phần lớn người trưởng thành nên duy trì ít nhất 7 giờ ngủ mỗi đêm và hạn chế tình trạng thiếu ngủ kéo dài.
3. Thường xuyên ăn thực phẩm nhiều muối, đường và chất béo không lành mạnh
Thói quen dùng đồ ăn nhanh, thức uống nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn có thể khiến khẩu phần hằng ngày dư thừa năng lượng, muối hoặc chất béo bão hòa. Nếu kéo dài, chế độ ăn này có thể góp phần làm tăng cân, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp và nguy cơ đái tháo đường type 2. Đây đều là những yếu tố liên quan đến quá trình hình thành xơ vữa động mạch.
Không phải mọi món ăn nhanh hoặc ly trà sữa đều trực tiếp làm tăng cholesterol LDL. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào thành phần, khẩu phần và tần suất sử dụng. Đặc biệt, tiêu thụ quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, trong khi chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa có thể làm tăng cholesterol LDL. Thay vì kiêng tuyệt đối một món ăn, người trẻ nên chú ý đến chất lượng tổng thể của chế độ ăn và duy trì khẩu phần cân đối.
![]() |
Ngồi lâu, thiếu ngủ và thường xuyên sử dụng thực phẩm nhiều muối, đường có thể góp phần làm tăng nguy cơ tim mạch nếu kéo dài.
4. Căng thẳng công việc kéo dài
Căng thẳng là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước áp lực trong cuộc sống. Khi tình trạng này kéo dài, hoạt động của hệ thần kinh và các hormone liên quan đến stress có thể ảnh hưởng đến huyết áp, nhịp tim và chất lượng giấc ngủ. Người thường xuyên căng thẳng cũng dễ hình thành những thói quen bất lợi như hút thuốc, ăn uống thất thường hoặc ít vận động.
Các nghiên cứu cho thấy stress tâm lý kéo dài có liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch, nhưng cơ chế tác động khá phức tạp và không giống nhau ở mọi người. Không thể khẳng định chỉ một thay đổi huyết áp nhẹ do căng thẳng cũng đủ khiến mảng xơ vữa nứt vỡ. Việc quản lý áp lực công việc, nghỉ ngơi hợp lý và duy trì hoạt động thể chất là những biện pháp có ích cho sức khỏe tổng thể.
5. Hút thuốc lá và sử dụng thuốc lá điện tử
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim mạch và đột quỵ. Các chất độc trong khói thuốc có thể gây tổn thương chức năng nội mạc, thúc đẩy phản ứng viêm, làm tăng xu hướng hình thành huyết khối và đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Ngay cả người trẻ chưa có triệu chứng cũng có thể chịu ảnh hưởng của việc hút thuốc kéo dài.
Thuốc lá điện tử không phải lựa chọn vô hại cho hệ tim mạch. Nicotine có thể làm tăng nhịp tim, huyết áp và gây co mạch tạm thời, trong khi khí dung thuốc lá điện tử có thể chứa các chất gây kích ứng hoặc có hại. Dù tác động lâu dài của từng loại sản phẩm vẫn đang được nghiên cứu, người không hút thuốc không nên bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử. Với người đang hút thuốc, ngừng sử dụng các sản phẩm thuốc lá là một trong những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ tim mạch.
4 cách bảo vệ sức khỏe mạch máu từ tuổi 30
Quá trình xơ vữa động mạch có thể tiến triển trong nhiều năm, nhưng thay đổi lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm có thể giúp làm chậm sự tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần ăn uống lành mạnh hoặc tập thể dục là có thể làm mạch máu “trẻ lại” hoàn toàn hay xóa bỏ mọi mảng xơ vữa đã hình thành.
-
Giảm thời gian ngồi liên tục: Chủ động đứng dậy, đi lại hoặc vận động nhẹ sau khoảng 30–60 phút làm việc. Những khoảng nghỉ ngắn giúp giảm thời gian bất động, nhưng không thay thế nhu cầu tập thể dục thường xuyên.
-
Duy trì vận động đều đặn: Người trưởng thành nên thực hiện ít nhất 150–300 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp ít nhất hai ngày. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc chơi thể thao đều có thể mang lại lợi ích cho tim mạch khi thực hiện phù hợp với thể trạng.
-
Theo dõi các chỉ số sức khỏe: Nên kiểm tra huyết áp định kỳ và trao đổi với bác sĩ về thời điểm xét nghiệm mỡ máu, đường huyết dựa trên tuổi, cân nặng, tiền sử gia đình và yếu tố nguy cơ cá nhân. Không phải mọi người trên 25 tuổi đều bắt buộc phải xét nghiệm đầy đủ các chỉ số này hằng năm.
-
Ngủ đủ giấc và xây dựng chế độ ăn cân đối: Duy trì ít nhất 7 giờ ngủ mỗi đêm, hạn chế thức khuya kéo dài, giảm muối, đồ uống nhiều đường và chất béo không lành mạnh. Đồng thời, nên tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và tránh hút thuốc lá.
Bệnh tim mạch không chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi, nhưng cũng không có nghĩa người trẻ nào có lối sống bận rộn đều đang bị xơ vữa động mạch nghiêm trọng. Điều quan trọng là nhận biết các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi và chủ động kiểm soát chúng từ sớm. Một chế độ ăn hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và theo dõi sức khỏe phù hợp sẽ góp phần bảo vệ hệ tim mạch lâu dài.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này


