Huyết áp không phải lúc nào cũng cố định, nó có thể tăng hoặc giảm theo nhiều yếu tố khác nhau. Vì vậy, chỉ một lần máy báo cao chưa thể kết luận ngay là nguy hiểm, nhưng bạn cũng không nên chủ quan và tự cho rằng “máy đo sai” nếu cơ thể đang có những dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, nói khó, nhìn mờ, lú lẫn hoặc đau lưng dữ dội.

Các hiệp hội tim mạch lớn như AHA thường dùng mốc 180/120 mmHg để cảnh báo tình trạng huyết áp rất cao ở người trưởng thành. Nhưng con số này không phải yếu tố duy nhất quyết định mức độ nguy hiểm. Điều quan trọng hơn là cơ thể có đang bị ảnh hưởng hay không. Ví dụ, một người vốn có huyết áp bình thường hoặc thấp nhưng đột ngột tăng kèm triệu chứng thần kinh vẫn có thể là tình huống cần cấp cứu. Ngược lại, có những trường hợp chỉ số cao nhưng không có triệu chứng rõ ràng thì cần đo lại đúng cách và theo dõi thêm trước khi kết luận.

Như vậy, cách xử trí không thể chỉ dựa vào việc con số cao đến đâu trên máy đo, mà phải dựa trước hết vào tình trạng của người bệnh. Khi huyết áp tăng đột ngột vào ban đêm, gia đình cần thực hiện các hành động theo đúng thứ tự ưu tiên: nhận diện dấu hiệu tổn thương cơ quan, bảo đảm an toàn trong lúc chờ hỗ trợ, xác nhận lại số đo khi điều kiện cho phép và tránh những cách hạ áp có thể gây hại. 5 bước dưới đây được sắp xếp theo trình tự đó; nếu dấu hiệu cấp cứu xuất hiện ngay từ đầu, không cần hoàn tất các bước còn lại mới gọi 115.

1. Gọi 115 trước nếu xuất hiện dấu hiệu tổn thương cơ quan

Việc đầu tiên không phải là tìm viên thuốc hạ áp mạnh nhất, mà là kiểm tra xem người bệnh có tỉnh táo, thở bình thường và nói chuyện rõ ràng hay không. Hãy quan sát xem có đau ngực, hụt hơi, yếu hoặc tê một bên, nhìn mờ, nói líu, co giật, lú lẫn hoặc ngất. Nếu nghi ngờ đột quỵ, có thể yêu cầu người bệnh cười, nâng hai tay và nói một câu ngắn, nhưng việc này phải được thực hiện nhanh trong lúc người khác gọi cấp cứu.

Chỉ cần có một triệu chứng mới xuất hiện cùng huyết áp rất cao, hãy gọi 115 và nói rõ nghi ngờ cấp cứu tim mạch hoặc thần kinh. Cuộc gọi vẫn nên được thực hiện ngay cả khi nhà ở gần bệnh viện, vì nhân viên điều phối có thể hướng dẫn trong lúc chờ và đội cấp cứu có phương tiện xử trí trên đường. Không để người bệnh tự lái xe, tự đi thang bộ hoặc ngồi sau xe máy khi đang đau ngực, chóng mặt, khó thở hoặc yếu tay chân.

Khi huyết áp rất cao đi cùng triệu chứng mới, cuộc gọi cấp cứu cần được ưu tiên trước mọi mẹo hạ áp tại nhà.

2. Để người bệnh nghỉ yên và tạo tư thế thở an toàn

Sau khi gọi trợ giúp, hãy để người bệnh ngồi hoặc nằm ở tư thế dễ thở nhất, hạn chế đi lại và tránh tranh luận khiến lo âu tăng thêm. Có thể nới cổ áo, giữ phòng thông thoáng và trấn an bằng những câu ngắn. Không nên ép người bệnh liên tục hít thật sâu nếu đang đau ngực hoặc khó thở, bởi điều này có thể làm họ mệt và hoảng loạn hơn.

Nếu người bệnh lơ mơ nhưng vẫn còn thở, hãy đặt nằm nghiêng an toàn và theo dõi nhịp thở, không cho uống nước hoặc nuốt thuốc. Nếu người bệnh bất tỉnh, không thở bình thường hoặc chỉ còn thở ngáp, cần báo ngay cho điều phối viên 115 và thực hiện hồi sức tim phổi theo hướng dẫn qua điện thoại. Không kê chân cao theo thói quen, không cạo gió, chườm nóng, xoa bóp mạnh vùng cổ hoặc cố kéo người bệnh đứng dậy để “lưu thông máu”.

3. Đo lại đúng kỹ thuật một lần, nhưng không kéo dài thời gian chờ

Nếu người bệnh tỉnh táo, không có dấu hiệu cấp cứu và có thể ngồi yên, hãy để họ nghỉ ít nhất một phút rồi đo lại bằng máy đo bắp tay phù hợp. Băng quấn phải đặt trên da trần và vừa với chu vi cánh tay; lưng được tựa, hai bàn chân chạm sàn, không bắt chéo chân và cánh tay được đỡ ngang tim. Trong lúc đo, người bệnh không nên nói chuyện hoặc cử động.

Hãy ghi lại giờ đo, cả hai kết quả, nhịp tim và triệu chứng đi kèm, thay vì liên tục bấm máy mỗi vài chục giây. Nếu lần đo thứ hai vẫn trên 180/120 mmHg nhưng người bệnh không có triệu chứng mới, cần liên hệ nhân viên y tế sớm để được hướng dẫn. Nếu đau ngực, khó thở, yếu liệt hoặc nói khó xuất hiện trong lúc đo, phải dừng quy trình và chuyển sang gọi cấp cứu, bởi thêm một con số không có giá trị bằng thời gian điều trị.

4. Chuẩn bị thuốc, bệnh nền và mốc thời gian để bàn giao

Trong lúc chờ đội cấp cứu, một người nên gom đơn thuốc, vỏ thuốc đang sử dụng, giấy tờ y tế và kết quả khám gần nhất vào một túi. Hãy ghi lại thời điểm người bệnh còn hoàn toàn bình thường, thời điểm triệu chứng bắt đầu, kết quả hai lần đo huyết áp và những thuốc đã uống trong ngày. Nếu có dấu hiệu đột quỵ, mốc “lần cuối còn bình thường” đặc biệt quan trọng vì bác sĩ cần thông tin này để cân nhắc phương án điều trị.

Gia đình cũng cần nói rõ tiền sử đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh thận, đái tháo đường, phình hoặc bóc tách động mạch, thai kỳ, giai đoạn mới sinh và thuốc chống đông nếu có. Không nên giấu việc người bệnh vừa quên liều, uống rượu, dùng thuốc cảm, thuốc giảm đau hoặc thực phẩm bổ sung. Một danh sách ngắn, chính xác sẽ hữu ích hơn việc nhiều người cùng kể thông tin rời rạc.

5. Không tự tăng liều hoặc dùng mẹo hạ áp nhanh

Không nên tự uống gấp đôi liều, dùng thuốc của người khác hoặc ngậm thuốc dưới lưỡi theo kinh nghiệm truyền miệng. Huyết áp giảm quá nhanh có thể làm giảm lượng máu đến não, tim và thận. Ngay cả loại thuốc người bệnh đang được kê cũng chỉ nên được sử dụng theo đúng kế hoạch bác sĩ đã dặn riêng cho tình huống này.

Nước chanh, tỏi, xoa dầu, ngâm chân nóng hoặc cố đi bộ không thể xử lý tổn thương cơ quan cấp. Những cách này còn có thể làm mất thời gian, gây nôn sặc hoặc che lấp diễn tiến triệu chứng. Nếu người bệnh đau ngực, yếu liệt hoặc khó nói, không nên tự cho dùng aspirin vì chưa thể biết đó là đột quỵ do tắc mạch hay xuất huyết.

Hồ sơ thuốc và mốc thời gian được chuẩn bị gọn giúp đội cấp cứu tiếp nhận thông tin nhanh hơn.

Sau 5 bước, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân chứ không chỉ hạ một con số

Tại cơ sở y tế, mục tiêu là xác định người bệnh có tổn thương cơ quan cấp hay không, chứ không đơn thuần đưa huyết áp về một con số đẹp. Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể khám thần kinh, tim phổi, thực hiện điện tâm đồ, xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh. Tốc độ hạ huyết áp phải được kiểm soát theo nguyên nhân, bởi giảm quá nhanh cũng có thể làm lượng máu đến các cơ quan xấu đi.

Nếu chưa có tổn thương cấp, người bệnh vẫn cần rà soát việc dùng thuốc, chất lượng giấc ngủ, cơn đau, lo âu, rượu bia, lượng muối, thuốc cảm và thuốc chống viêm. Huyết áp ban đêm tăng lặp lại có thể dẫn đến đánh giá ngưng thở khi ngủ, bệnh thận hoặc đo huyết áp lưu động 24 giờ. Đây là quá trình cần dữ liệu và theo dõi, không phải lý do để tự thử nhiều thuốc chỉ trong một đêm.

Khi nào cần đi khám?

Một số đo cao hơn thường lệ nhưng giảm khi đo lại đúng tư thế, không kèm triệu chứng mới và người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường có thể được ghi vào nhật ký. Hãy tiếp tục sử dụng thuốc đúng đơn và liên hệ cơ sở y tế nếu tình trạng tái diễn.

Nên đặt lịch khám khi huyết áp ban đêm thường xuyên tăng, đau đầu tái diễn, phù chân, tiểu đêm nhiều, ngáy to hoặc hay quên thuốc. Hãy mang theo máy đo và nhật ký huyết áp để bác sĩ kiểm tra kỹ thuật, kích thước băng quấn và xu hướng chỉ số.

Gọi 115 ngay khi huyết áp rất cao đi cùng đau ngực, khó thở, đau lưng dữ dội, yếu hoặc tê một bên, nói khó, thay đổi thị lực, co giật, lú lẫn hoặc ngất. Phụ nữ mang thai hoặc mới sinh có đau đầu dữ dội, nhìn mờ, khó thở, đau vùng thượng vị hoặc co giật cũng cần được cấp cứu ngay.

Cơn tăng huyết áp ban đêm không nên được đánh giá chỉ bằng một con số trên màn hình. Hãy quan sát triệu chứng trước, gọi 115 khi có dấu hiệu tổn thương não, tim, phổi hoặc mạch máu, sau đó mới cho người bệnh nghỉ yên, đo lại có giới hạn và chuẩn bị thông tin bàn giao. Không tự hạ áp thật nhanh bằng thuốc bổ sung hoặc mẹo truyền miệng. Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này