Cơ chế sinh lý: Cơn co thắt thầm lặng tước đoạt oxy của tế bào não

Mạch máu não là hệ thống ống dẫn vô cùng tinh vi, có nhiệm vụ cung cấp oxy và dưỡng chất cho hàng tỷ tế bào thần kinh hoạt động. Khi cơ thể gặp áp lực lớn hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột (như tắm đêm, ngồi ngay dưới họng điều hòa lạnh), hệ thần kinh giao cảm sẽ bị kích thích quá mức, giải phóng ra các chất co mạch như Adrenaline và Endothelin.

Sự co thắt này làm lòng mạch máu thu hẹp lại, tương tự như việc bạn bóp chặt một ống dẫn nước. Lưu lượng máu lên não bị sụt giảm đột ngột, gây ra tình trạng thiếu máu cục bộ tạm thời. Theo nghiên cứu từ Hiệp hội Đột quỵ Thế giới (WSO), các cơn co thắt mạch máu não lặp đi lặp lại sẽ làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, tạo điều kiện thuận lợi cho các mảng xơ vữa bám vào và hình thành huyết khối gây tắc mạch máu hoàn toàn, dẫn đến đột quỵ não.

Triệu chứng 1: Cơn đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, khu trú ở vùng thái dương

Đây không phải là kiểu đau đầu âm ỉ do mỏi cơ thông thường. Cơn đau do co thắt mạch máu não thường ập đến rất nhanh và mạnh, có cảm giác đau nhói như búa bổ hoặc đau giật theo nhịp đập của mạch đập ở vùng thái dương hoặc sau gáy. Nhiều bệnh nhân mô tả cảm giác này giống như có một chiếc vòng sắt đang siết chặt lấy đầu mình.

Theo các chuyên gia thần kinh học tại Bệnh viện Chợ Rẫy, đặc điểm của cơn đau này là tính chất "kịch phát". Nó có thể bùng phát dữ dội khi bạn vừa bước ra khỏi phòng điều hòa, khi tức giận hoặc sau một đêm thức trắng. Cơn đau cho thấy một vùng mạch máu não đang bị co thắt mạnh, khiến áp lực máu dồn lên thành mạch tăng cao đột biến để cố gắng đẩy máu qua đoạn hẹp.

Hiện tượng co thắt làm lòng mạch máu não bị thu hẹp đáng kể, chặn đứng dòng chảy của máu nuôi dưỡng các tế bào thần kinh

3. Triệu chứng 2: Chóng mặt, mất thăng bằng và ù tai thoáng qua

Khi mạch máu nuôi dưỡng vùng tiểu não và tiền đình (cơ quan giữ thăng bằng của cơ thể) bị co thắt, bạn sẽ đột ngột cảm thấy mọi vật xung quanh xoay vần, hoặc có cảm giác bồng bềnh như đang đi trên mây. Cơn chóng mặt này thường đi kèm với tiếng ù tai râm ran như tiếng ve kêu bên trong tai.

Tình trạng này có thể chỉ kéo dài từ vài giây đến vài phút rồi tự hết khiến nhiều người chủ quan nghĩ do mệt mỏi thông thường. Tuy nhiên, theo Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), đây chính là các cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA) – lời cảnh báo trước của một trận đột quỵ thực sự có thể xảy ra trong vòng vài giờ hoặc vài ngày tới.

Triệu chứng 3: Thị lực suy giảm đột ngột, nhìn mờ hoặc nhìn đôi (Diplopia)

Đôi mắt là phần kéo dài của hệ thần kinh trung ương và đòi hỏi một lượng máu nuôi dưỡng vô cùng ổn định. Khi các mạch máu phân nhánh nuôi vùng chẩm sau não (nơi xử lý thị giác) hoặc mạch máu võng mạc bị co thắt, bạn sẽ gặp phải các rối loạn thị lực đột ngột.

Bạn có thể thấy mắt mình tối sầm lại trong vài giây, nhìn mọi vật bị nhòe đi hoặc thấy một vật thành hai hình (nhìn đôi). Dấu hiệu này xuất hiện đột ngột và có thể tự phục hồi khi mạch máu giãn ra. Nhưng nếu nó xảy ra liên tục, đó là minh chứng cho thấy hệ thống mạch máu não của bạn đã mất đi khả năng tự điều hòa co giãn một cách linh hoạt.

Rối loạn thị lực thoáng qua là tín hiệu cho thấy vùng não xử lý thị giác đang bị thiếu hụt oxy nghiêm trọng do co thắt mạch

Triệu chứng 4: Tê bì một bên mặt, môi hoặc các đầu ngón tay

Sự suy giảm lưu lượng máu đến vùng vỏ não cảm giác sẽ ngay lập tức gây ra các hiện tượng dị cảm ở ngoại biên. Bạn sẽ cảm thấy một bên mặt, một nửa bờ môi hoặc các đầu ngón tay của một bên tay bị tê rần, mất đi cảm giác nhạy bén với nhiệt độ hoặc va chạm nhẹ.

Để kiểm tra, hãy thử nhe răng cười trước gương hoặc tự bấu vào tay mình; nếu thấy cơ mặt một bên bị xệ xuống hoặc cảm giác đau giữa hai tay có sự chênh lệch rõ rệt, điều đó có nghĩa là vùng não điều khiển cảm giác bên đối diện đang bị đe dọa nghiêm trọng do lòng mạch máu bị siết chặt.

Triệu chứng 5: Khó khăn trong việc phát âm, nói lắp hoặc quên từ đột ngột

Bạn đang trò chuyện bình thường bỗng dưng lưỡi bị cứng lại, nói líu nhíu không rõ chữ hoặc biết rõ mình muốn nói từ gì nhưng không thể gọi tên chính xác từ đó ra được (gọi là hội chứng bất lực ngôn ngữ tạm thời). Đây là dấu hiệu rạng đông cho thấy vùng ngôn ngữ Broca trong não đang rơi vào trạng thái thiếu máu trầm trọng do co thắt động mạch não giữa.

Theo quy tắc F.A.S.T trong chẩn đoán đột quỵ của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào trong giọng nói (Speech) đều là một cấp cứu y khoa. Việc chần chừ, chủ quan nằm nghỉ ngơi trong giai đoạn này có thể khiến vùng não thiếu máu chuyển sang hoại tử không thể phục hồi.

Đừng bao giờ phớt lờ những cơn đau đầu dữ dội đi kèm đơ cứng cơ mặt khi đang làm việc trong môi trường áp lực cao

Co thắt mạch máu não là một tình trạng bệnh lý có thể phòng ngừa và điều trị được nếu chúng ta biết lắng nghe cơ thể từ sớm. Hãy chủ động giảm bớt áp lực công việc, tập thói quen không tắm đêm và giữ ấm cơ thể khi thay đổi môi trường đột ngột. Khi phát hiện bản thân hoặc đồng nghiệp có bất kỳ dấu hiệu nào trong số 5 triệu chứng trên, hãy đưa họ đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh gần nhất ngay lập tức. Bạn đã từng gặp phải cơn đau đầu dữ dội nào kèm chóng mặt chưa? Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn để nhận được lời khuyên từ cộng đồng nhé!

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin