Chuột rút ban đêm là tình trạng cơ co thắt đột ngột, không chủ ý, thường xảy ra ở bắp chân, bàn chân hoặc đùi trong lúc ngủ. Cơn co có thể kéo dài vài giây đến vài phút, khiến người đang ngủ phải bật dậy vì đau. Sau cơn, cơ vẫn có thể ê hoặc căng trong vài giờ.

Nhiều người cứ chuột rút là nghĩ thiếu canxi. Canxi đúng là liên quan đến co cơ, nhưng chuột rút không đơn giản chỉ thiếu một khoáng chất. Cơ bắp cần phối hợp giữa thần kinh, tuần hoàn, nước, điện giải, mức vận động và tư thế. Khi một mắt xích bị lệch, cơ có thể dễ co thắt hơn.

Nói dễ hiểu, chuột rút là tín hiệu cơ đang bị “căng hệ thống”. Không nên vội uống canxi kéo dài nếu chưa biết mình thiếu gì, vì nguyên nhân thật có thể nằm ở lối sống, thuốc đang dùng hoặc bệnh nền.

Nguyên nhân 1: Ngồi lâu hoặc đứng lâu khiến cơ bắp thiếu nhịp vận động

Người văn phòng ngồi cả ngày, tài xế chạy xe đường dài, người bán hàng đứng nhiều giờ hoặc người ít vận động đều có thể bị chuột rút ban đêm. Khi cơ bắp bị giữ trong một tư thế quá lâu, tuần hoàn ở chân chậm lại, cơ bắp ít được co duỗi tự nhiên, gân cơ dễ căng cứng hơn vào cuối ngày.

Với người ngồi lâu, bắp chân ít hoạt động như “máy bơm” đẩy máu từ chân về tim. Đến tối, cơ có thể vừa mỏi vừa thiếu linh hoạt. Khi ngủ, bàn chân thường hơi duỗi xuống, làm bắp chân rút ngắn thêm. Sự kết hợp này dễ tạo cơn co thắt.

Dấu hiệu gợi ý là chuột rút xuất hiện sau ngày ngồi nhiều, ít đi lại, đi giày cứng hoặc đứng lâu. Cơn hay ở bắp chân, giảm khi duỗi bàn chân về phía người, xoa bóp nhẹ hoặc đi vài bước.

Ngồi lâu làm bắp chân ít được co duỗi, khiến cơ dễ căng và co rút về đêm.

Nguyên nhân 2: Vận động quá sức hoặc tăng cường độ tập quá nhanh

Chuột rút cũng có thể xảy ra ở người vận động nhiều. Nếu bạn mới chạy bộ trở lại, tập chân nặng, leo cầu thang nhiều, đi bộ đường dài hoặc chơi thể thao sau thời gian dài ít vận động, cơ bắp có thể bị quá tải. Khi cơ mỏi, khả năng phối hợp giữa tín hiệu thần kinh và thư giãn cơ giảm, làm cơn co thắt dễ xuất hiện hơn.

Điểm hay gặp là nhiều người tập bù: cả tuần ngồi nhiều, cuối tuần chơi thể thao mạnh hoặc chạy quá sức. Cơ chưa kịp thích nghi nên tối về dễ co cứng. Đây không phải dấu hiệu “không hợp tập thể dục”, mà thường là dấu hiệu tăng tải quá nhanh.

Cách quan sát là nhìn mối liên hệ giữa lịch vận động và cơn chuột rút. Nếu cứ sau ngày tập chân, leo dốc, đi bộ lâu là đêm bị chuột rút, cơ thể đang cần tăng tải chậm hơn, khởi động kỹ hơn và giãn cơ nhẹ trước khi ngủ.

Nguyên nhân 3: Thiếu nước, mất điện giải hoặc dùng thuốc làm tăng tiểu

Ngày nóng, đổ mồ hôi nhiều, uống ít nước, tiêu chảy, nôn, uống rượu bia hoặc dùng một số thuốc có thể làm cơ thể mất nước và điện giải. Khi môi trường dịch quanh tế bào cơ thay đổi, tín hiệu co - giãn cơ có thể kém ổn định hơn.

Đặc biệt, người dùng thuốc lợi tiểu để điều trị tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận có thể đi tiểu nhiều hơn. Mayo Clinic ghi nhận người dùng thuốc làm tăng lượng nước tiểu có thể dễ bị chuột rút ban đêm hơn, dù không phải lúc nào cũng chứng minh được quan hệ nguyên nhân trực tiếp. Một bài trên Journal of Clinical Hypertension cũng nhấn mạnh chuột rút cơ khá phổ biến, thường lành tính nhưng gây khó chịu, và mối liên hệ với thuốc lợi tiểu là điều có thể xảy ra.

Dấu hiệu gợi ý thiếu nước/điện giải gồm nước tiểu vàng sẫm, khô miệng, chuột rút sau khi đổ mồ hôi, mệt, chóng mặt nhẹ hoặc cơn xuất hiện nhiều hơn trong mùa nóng. Tuy vậy, người có bệnh tim, thận hoặc đang hạn chế nước không nên tự uống thật nhiều nước hay tự bổ sung điện giải tùy tiện. Nhóm này cần hỏi bác sĩ vì bù sai có thể làm phù hoặc rối loạn điện giải nặng hơn.

Thiếu nước, mất điện giải hoặc thuốc làm tăng tiểu có thể góp phần khiến cơ dễ co rút ban đêm.

Nguyên nhân 4: Tuần hoàn kém hoặc vấn đề mạch máu ở chân

Nếu cơ không nhận đủ máu hoặc quá trình hồi lưu máu ở chân kém, cảm giác nặng chân, lạnh chân, chuột rút hoặc đau khi đi lại có thể xuất hiện. Với người hút thuốc, đái tháo đường, mỡ máu cao, tăng huyết áp hoặc ít vận động lâu ngày, vấn đề mạch máu ngoại biên cần được để ý hơn.

Chuột rút do tuần hoàn thường không đứng một mình. Người bệnh có thể thấy đau bắp chân khi đi bộ một đoạn rồi phải dừng lại, chân lạnh hơn, da đổi màu, vết thương lâu lành hoặc phù nhẹ. Nếu chỉ chuột rút thoáng qua sau ngày ngồi nhiều thì chưa chắc nguy hiểm, nhưng nếu cơn đau chân lặp lại khi đi bộ, giảm khi nghỉ và ngày càng rõ, nên khám để kiểm tra mạch máu.

Cleveland Clinic nhắc rằng vấn đề lưu thông máu có thể liên quan đến chuột rút ban đêm. Vì vậy, với người có yếu tố nguy cơ tim mạch, không nên chỉ uống canxi rồi bỏ qua.

Nguyên nhân 5: Dây thần kinh bị ảnh hưởng do đái tháo đường, cột sống hoặc bệnh thận

Dây thần kinh điều khiển cơ hoạt động. Khi dây thần kinh bị kích thích, chèn ép hoặc tổn thương, cơ có thể co bất thường. Tổn thương thần kinh do đái tháo đường, bệnh cột sống thắt lưng, hẹp ống sống, đau thần kinh tọa hoặc bệnh thận mạn đều có thể làm chân dễ đau, tê, nóng rát hoặc chuột rút.

Điểm cần chú ý là cơn chuột rút đi kèm tê bì, kiến bò, yếu chân, đau lan từ lưng xuống chân, mất cảm giác bàn chân hoặc chuột rút lặp lại nhiều đêm. Ở người đái tháo đường, các triệu chứng ở bàn chân không nên xem nhẹ vì cảm giác bảo vệ có thể giảm.

Mayo Clinic khuyến nghị nên đi khám nếu chuột rút xảy ra thường xuyên, gây khó chịu nặng, ảnh hưởng giấc ngủ, hoặc đi kèm yếu cơ, sưng, tê, đau kéo dài hay tái diễn. Đây là nhóm cần tìm nguyên nhân nền, không nên xử lý bằng mẹo dân gian kéo dài.

Cách giảm chuột rút ban đêm tại nhà

Khi đang bị chuột rút bắp chân, có thể nhẹ nhàng kéo mũi chân về phía người, duỗi thẳng gối, xoa cơ bắp chân, đứng dậy đi vài bước nếu an toàn. Trước khi ngủ, giãn cơ bắp chân 30-60 giây mỗi bên, uống nước vừa đủ, tránh tập quá nặng sát giờ ngủ và không để chăn nặng ép bàn chân duỗi xuống quá lâu.

Trong ngày, người ngồi nhiều nên đứng dậy mỗi 45-60 phút, xoay cổ chân, nhón gót, đi bộ ngắn. Người tập luyện nên tăng cường độ từ từ, khởi động kỹ, phục hồi đủ. Nếu đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc huyết áp hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính, không tự ngưng thuốc vì chuột rút; hãy ghi lại tần suất cơn và hỏi bác sĩ.

Giãn cơ bắp chân trước khi ngủ là cách đơn giản giúp giảm nguy cơ chuột rút ở nhiều người.

Chuột rút ban đêm không chỉ do thiếu canxi. Ngồi lâu, đứng lâu, tập quá sức, thiếu nước, mất điện giải, thuốc lợi tiểu, tuần hoàn kém, bệnh thận hoặc tổn thương thần kinh đều có thể góp phần. Nếu cơn chỉ thỉnh thoảng xuất hiện, thay đổi vận động và giãn cơ có thể giúp ích. Nhưng nếu chuột rút thường xuyên, đau nặng, tê yếu hoặc sưng chân, nên đi kiểm tra.

Tối nay, hãy thử giãn bắp chân 1 phút mỗi bên và ghi lại xem cơn chuột rút có lặp lại không. Một thói quen nhỏ trước khi ngủ đôi khi giúp bạn đọc được tín hiệu cơ thể rõ hơn.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin