Bản chất hóa học của lớp chống dính: PTFE và PFOA là gì?

Để trả lời câu hỏi "chảo chống dính bị xước có gây ung thư hay không", trước hết chúng ta cần bóc tách bản chất hóa học của các vật liệu tạo nên chiếc chảo chống dính hiện đại.

Hầu hết các dòng chảo chống dính gia đình hiện nay đều được tráng một lớp màng polymer tổng hợp có tên gọi hóa học là Polytetrafluoroethylene (PTFE), thường được biết đến phổ biến dưới thương hiệu thương mại nổi tiếng là Teflon. PTFE là một chất có đặc tính hóa học cực kỳ trơ, không bám dính, không ma sát, chịu được tính acid và kiềm mạnh.

Điều quan trọng nhất dưới góc độ độc chất học là: PTFE hoàn toàn không phản ứng với mô cơ thể người. Khi bạn vô tình nuốt phải những vảy chống dính Teflon nhỏ li ti bị tróc ra từ vết xước của chảo lẫn vào thức ăn, các mảnh PTFE này sẽ đi qua toàn bộ hệ tiêu hóa (dạ dày, ruột) một cách hoàn toàn trơ trọi. Axit dạ dày không thể phân hủy được PTFE. Do đó, nó sẽ được đào thải nguyên vẹn ra ngoài theo đường phân mà không bị hấp thu vào máu, không gây ngộ độc và không thể gây ung thư cho cơ thể.

Vết trầy xước trên chảo chống dính làm lộ lớp kim loại bên dưới và khiến thức ăn bị bám dính cháy khát.

Vậy nguồn tin "chảo chống dính gây ung thư" xuất phát từ đâu?

Sự thật nằm ở một hóa chất có tên là Perfluorooctanoic Acid (PFOA). Trước năm 2013, PFOA được sử dụng như một chất chất xúc tác keo dính trong quá trình sản xuất màng PTFE. PFOA là một chất độc tích tụ sinh học, có khả năng gây biến đổi gen, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư thận và rối loạn tuyến giáp.

Tuy nhiên, kể từ năm 2013-2015, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) và các tổ chức quản lý y tế toàn cầu đã cấm hoàn toàn việc sử dụng PFOA trong sản xuất đồ dùng nhà bếp. Tất cả các dòng chảo chống dính hiện đại sản xuất trong vòng 10 năm trở lại đây đều dán nhãn "PFOA-Free" (Không chứa PFOA), vì vậy nguy cơ ung thư từ hóa chất này đối với chảo mới đã được loại bỏ.

Nguy cơ thực sự từ chiếc chảo chống dính bị xước và quá nhiệt

Dù những mảnh vụn Teflon tróc ra không gây ung thư, nhưng việc tiếp tục sử dụng một chiếc chảo chống dính đã bị xước nát nặng nề vẫn tiềm ẩn 2 nguy cơ sức khỏe và chất lượng món ăn lớn:

1. Nguy cơ nhiễm kim loại nặng từ cốt chảo bị lộ

Khi lớp màng PTFE bảo vệ bên trên bị bong tróc toàn bộ, phần cốt kim loại bên trong chảo (thường là nhôm tái chế, gang kém chất lượng hoặc hợp kim kẽm) sẽ tiếp xúc trực tiếp với thức ăn.

Khi bạn nấu các món ăn có tính acid cao (như sốt cà chua, dưa muối xào, các món kho chua ngọt) ở nhiệt độ cao, acid sẽ phản ứng hóa học ăn mòn lớp kim loại này. Các ion kim loại nặng như nhôm, chì, cadimi bị thôi nhiễm ra thức ăn, đi vào cơ thể và tích tụ lâu ngày tại gan, thận, xương, gây ra các bệnh lý thần kinh và suy giảm chức năng lọc độc.

2. Nguy cơ ngộ độc khói quá nhiệt (Sốt khói Teflon - Teflon Flu)

Đây là mối nguy lớn nhất khi dùng chảo chống dính hỏng. Lớp màng PTFE chỉ bền vững ở nhiệt độ dưới 260°C. Khi bạn đun chảo khô trên bếp quá lâu hoặc chiên xào ở nhiệt độ quá cao (trên 300°C), lớp chống dính PTFE bắt đầu bị phân hủy nhiệt, giải phóng ra các luồng khí độc fluorocarbon.

Hít phải luồng khí độc này sẽ gây ra hội chứng "Sốt khói Teflon" (Polymer fume fever) với các triệu chứng giống như cúm nặng: sốt cao, rét run, đau đầu, ho rát họng, tức ngực và khó thở.

Cách cứu vãn và tôi phục hồi chảo chống dính bị xước không tốn một xu

Khi chiếc chảo chống dính chỉ bị xước nhẹ vài đường, tróc nhẹ lớp màng mỏng nhưng cốt chảo chưa bị ăn mòn, bạn hoàn toàn có thể sử dụng phương pháp Tôi dầu bằng muối biển (Seak seasoning) tại nhà để khôi phục lại khả năng chống dính tự nhiên mà không tốn một đồng mua chảo mới:

Mẹo tôi chảo bằng muối biển và dầu ăn giúp lấp đầy các vết xước vi mô và khôi phục độ chống dính.

Quy trình 4 bước phục hồi chảo chống dính bằng muối biển và dầu ăn:

• Bước 1: Rửa sạch và làm khô hoàn toàn lòng chảo: Dùng bọt biển mềm kết hợp nước rửa chén dịu nhẹ rửa sạch toàn bộ dầu mỡ cũ và vết bẩn còn sót lại trên chảo. Lau khô hoàn toàn bằng khăn sạch.

• Bước 2: Rang muối hạt khử sạch độ ẩm và tạp chất: Đặt chảo lên bếp, vặn lửa nhỏ vừa. Cho khoảng 2–3 thìa canh muối hạt to (muối biển) vào lòng chảo. Dùng thìa gỗ đảo đều muối liên tục trong khoảng 5–7 phút cho đến khi hạt muối chuyển sang màu ngả vàng nhẹ và nóng ran. Muối biển nóng sẽ hút sạch toàn bộ độ ẩm vi mô trapped trong các vết xước và làm sạch bề mặt kim loại.

• Bước 3: Đổ muối ra và xoa lớp dầu thực vật: Đổ toàn bộ phần muối nóng ra ngoài bát. Ngay khi chảo còn đang nóng ấm, rót vào lòng chảo 1–2 thìa canh dầu thực vật (dầu đậu nành, dầu canola hoặc dầu hướng dương). Dùng một miếng khăn giấy sạch gấp dày xoa đều khắp lòng chảo và thành chảo theo vòng tròn.

• Bước 4: Đun nhiệt nhẹ tạo lớp màng Polymer dầu (Polymerization): Bật bếp ở mức lửa nhỏ nhất, đun chảo dầu trong khoảng 2–3 phút cho đến khi thấy lòng chảo bốc một làn khói mỏng nhẹ thì tắt bếp. Để chảo tự nguội hoàn toàn. Dưới tác động của nhiệt độ vừa phải, các phân tử chất béo trong dầu ăn sẽ bị oxy hóa và liên kết lại với nhau tạo thành một lớp màng lipid siêu mỏng, lấp đầy các vết rãnh xước nhỏ và tạo ra bề mặt trơn nhẵn chống dính tự nhiên tuyệt vời.

4 quy tắc vàng để kéo dài tuổi thọ chảo chống dính:

1. Không bao giờ tôi chảo không (đun chảo khô) trên bếp: Luôn cho một ít dầu ăn hoặc mỡ vào chảo trước khi bật bếp.

2. Tuyệt đối không xả nước lạnh vào chảo đang nóng: Tình trạng sốc nhiệt đột ngột sẽ làm co giãn kim loại biến dạng, khiến lớp màng chống dính bị bong tróc từng mảng lớn.

3. Chỉ dùng dụng cụ nấu bằng gỗ hoặc silicone: Tuyệt đối không dùng thìa, muỗng, xẻng bằng kim loại sắc nhọn chà xát vào lòng chảo.

4. Không dùng miếng xới cước kim loại để rửa chảo: Chỉ dùng bọt biển mềm hoặc vải xô để vệ sinh nhẹ nhàng.

Nếu chiếc chảo chống dính của bạn đã quá cũ, tróc thành từng mảng lớn lộ rõ cốt nhôm gỉ sét bên trong, hãy dứt khoát loại bỏ và thay thế bằng một chiếc chảo mới (hoặc chuyển sang dùng chảo inox 304, chảo gang) để đảm bảo an toàn sức khỏe tuyệt đối cho cả gia đình.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này