Vì sao trẻ dễ bị nóng quá mức hơn người lớn?

Trẻ em không chỉ là “người lớn thu nhỏ”. Cơ thể trẻ có tỷ lệ diện tích da so với cân nặng khác người lớn, hệ điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện như người trưởng thành, khả năng tự nhận biết khát hoặc chủ động tìm chỗ mát cũng kém hơn. Vì vậy, trong cùng một môi trường nóng, trẻ có thể mệt, mất nước hoặc kiệt sức vì nóng nhanh hơn cha mẹ nghĩ.

Trung tâm Phòng chống Bệnh Tật (CDC) xếp trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ, vào nhóm cần được theo dõi kỹ trong thời tiết nóng; CDC cũng khuyến nghị cha mẹ nên nhận biết dấu hiệu bệnh liên quan đến nhiệt và tìm chăm sóc y tế ngay nếu trẻ có triệu chứng bất thường. WHO cũng lưu ý trẻ em là nhóm dễ bị ảnh hưởng trong các đợt nắng nóng, đồng thời khuyến nghị mặc quần áo nhẹ, rộng, che nắng phù hợp và tránh những cách làm khiến không gian quanh trẻ nóng hơn.

Điều đáng nói là nhiều sai lầm không đến từ sự chủ quan, mà từ mong muốn làm trẻ mát thật nhanh, phổ biến nhất là với 7 sai lầm sau đây.

Sai lầm 1: Tắm nước quá lạnh ngay khi trẻ vừa đi nắng về

Sau khi trẻ chạy chơi ngoài trời hoặc vừa từ nắng về, nhiều cha mẹ cho con tắm nước lạnh ngay để “hạ hỏa”. Cảm giác bên ngoài có thể mát nhanh, nhưng sự thay đổi nhiệt độ đột ngột dễ khiến trẻ khó chịu, run, co mạch ngoài da và chưa chắc giúp cơ thể thoát nhiệt hiệu quả.

Với trẻ chỉ nóng, đổ mồ hôi, mệt nhẹ, cách hợp lý hơn là đưa trẻ vào chỗ mát, cho nghỉ, nới lỏng quần áo, lau người bằng khăn mát hoặc tắm nước mát vừa phải. American Academy of Pediatrics gợi ý có thể giúp trẻ hạ nhiệt bằng tắm mát, phun sương nước hoặc chơi nước có giám sát khi trẻ cảm thấy nóng.

Cần phân biệt tình huống trẻ chỉ nóng với tình huống nghi sốc nhiệt. Mayo Clinic cho biết trong điều trị sốc nhiệt, ngâm nước lạnh hoặc nước đá có thể là cách hạ thân nhiệt lõi hiệu quả, nhưng đây là xử trí cấp cứu, không phải mẹo áp dụng tùy tiện cho mọi trẻ đang nóng.

Giải nhiệt an toàn không phải lúc nào cũng là “làm lạnh thật nhanh”, mà là giúp cơ thể trẻ hạ nhiệt đúng nhịp.

Sai lầm 2: Cho trẻ uống thật nhiều nước đá hoặc nước ngọt lạnh

Nước lạnh có thể giúp trẻ dễ uống hơn trong ngày nóng, nhưng nếu cha mẹ thay nước lọc bằng nước ngọt lạnh, trà đóng chai, nước có gas hoặc đồ uống quá nhiều đường, việc giải nhiệt sẽ lệch hướng. Đường làm trẻ dễ nạp thêm năng lượng rỗng, có thể đầy bụng, no giả và ít muốn ăn bữa chính.

Với trẻ vận động ngoài trời, điều quan trọng nhất vẫn là uống nước đều trước, trong và sau khi chơi. Johns Hopkins Medicine nhấn mạnh với vận động viên trẻ, duy trì đủ nước là một trong những cách dễ nhất để phòng bệnh liên quan đến nhiệt; cha mẹ và huấn luyện viên cần bảo đảm trẻ có sẵn nước và uống cả trước lẫn sau hoạt động.

Nếu trẻ đổ mồ hôi nhiều, chơi thể thao lâu hoặc có dấu hiệu mệt, nước điện giải có thể cần trong một số bối cảnh, nhưng không nên biến mọi ngày nóng thành lý do cho trẻ uống nước ngọt liên tục. Cách quan sát dễ nhất là màu nước tiểu, tần suất đi tiểu, độ tỉnh táo, môi khô và mức mệt của trẻ.

Sai lầm 3: Che kín xe đẩy bằng khăn khô để “chắn nắng”

Đây là sai lầm rất phổ biến. Cha mẹ thấy nắng chiếu vào mặt trẻ trong xe đẩy nên phủ khăn kín lên mui xe. Vấn đề là khăn khô có thể làm không gian trong xe đẩy bí hơn, giữ nhiệt nhiều hơn và giảm lưu thông không khí. Trẻ nằm bên trong không thể tự báo nóng rõ như người lớn.

WHO khuyến cáo không nên phủ xe đẩy hoặc xe nôi của trẻ bằng vải khô vì có thể khiến bên trong nóng hơn; thay vào đó, có thể dùng vải mỏng ẩm, làm ướt lại khi cần và kết hợp quạt di động để tăng hiệu quả làm mát.

Nếu phải đưa trẻ ra ngoài, cha mẹ nên ưu tiên bóng râm, khung giờ mát hơn, mũ rộng vành, quần áo nhẹ, thoáng và kiểm tra trẻ thường xuyên. Một xe đẩy nhìn có vẻ “được che nắng kỹ” chưa chắc đã là môi trường mát.

Che nắng cho trẻ cần đi cùng thông thoáng, nếu không xe đẩy có thể trở thành “lồng giữ nhiệt”.

Sai lầm 4: Bật quạt hoặc điều hòa quá mạnh thổi thẳng vào trẻ

Quạt và điều hòa là công cụ hữu ích trong mùa nóng, nhưng cách dùng mới là điểm quyết định. Để luồng gió lạnh thổi thẳng vào mặt, ngực hoặc lưng trẻ trong thời gian dài có thể khiến trẻ khô mũi, khô họng, khó chịu hoặc lạnh cục bộ. Ngược lại, tắt hết quạt, đóng kín phòng vì sợ con “nhiễm lạnh” lại làm phòng bí và nóng.

Cách hợp lý hơn là tạo môi trường mát đều: điều hòa ở mức dễ chịu, quạt đảo gió, không thổi trực tiếp liên tục vào trẻ, phòng có độ thông thoáng phù hợp. Với trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ, nên kiểm tra gáy, lưng, bụng thay vì chỉ sờ tay chân, vì tay chân trẻ có thể hơi mát nhưng thân người vẫn ổn.

WHO khuyến nghị trong ngày nóng cần giúp trẻ ở nơi mát, mặc đồ nhẹ, rộng và bảo vệ khỏi ánh nắng trực tiếp. Mục tiêu không phải tạo phòng thật lạnh, mà là giảm gánh nặng điều hòa nhiệt cho cơ thể trẻ.

Sai lầm 5: Cho trẻ mặc đồ quá kín vì sợ nắng

Nhiều cha mẹ mặc cho trẻ nhiều lớp áo, áo khoác dày, khẩu trang kín, tất, nón chùm đầu vì sợ nắng. Che nắng là cần thiết, nhưng nếu chất liệu dày, bí, tối màu và ôm sát, mồ hôi khó bay hơi, cơ thể trẻ khó thoát nhiệt.

AAP khuyến nghị trẻ nên mặc quần áo nhẹ, sáng màu, giới hạn hoạt động cường độ cao trong giờ nóng và có thời gian nghỉ giải lao phù hợp. Với trẻ ra ngoài, trang phục tốt nên là vải mỏng, thoáng, thấm hút, màu sáng, có mũ rộng vành và kem chống nắng phù hợp độ tuổi khi cần.

Một nguyên tắc dễ nhớ: che nắng nhưng không khóa nhiệt. Nếu sau 10-15 phút ngoài trời, lưng trẻ ướt đẫm, mặt đỏ, thở nhanh, cáu gắt hoặc lừ đừ, trang phục và thời điểm ra ngoài cần được xem lại.

Sai lầm 6: Chờ trẻ kêu khát mới cho uống nước

Trẻ nhỏ mải chơi thường không tự dừng lại để uống nước. Khi trẻ nói khát, cơ thể có thể đã bắt đầu thiếu nước nhẹ. Trong ngày nóng, đặc biệt khi trẻ vận động, cha mẹ nên tạo nhịp uống nước đều, từng ngụm nhỏ, thay vì chờ trẻ khát mới uống một lần thật nhiều.

Dấu hiệu cần chú ý gồm môi khô, ít đi tiểu, nước tiểu vàng sẫm, mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, chuột rút, da nóng hoặc trẻ lừ đừ. NHS cho biết nếu kiệt sức vì nóng không cải thiện sau khi làm mát trong khoảng 30 phút hoặc chuyển sang sốc nhiệt, cần xử trí như tình huống khẩn cấp.

Với trẻ chơi thể thao, việc uống nước trước buổi chơi quan trọng không kém uống sau khi đã mệt. Đợi đến lúc trẻ khát ran rồi mới bù nước thường là hơi muộn.

Sai lầm 7: Nghĩ trẻ ở trong nhà thì chắc chắn an toàn

Ở trong nhà không đồng nghĩa luôn mát. Nhà mái tôn, phòng kín, ít thông gió, không có rèm chắn nắng, phòng trên cao hoặc khu vực đô thị bê tông nhiều có thể rất nóng. Trẻ ngủ trưa trong phòng bí, mặc đồ dày hoặc nằm xe đẩy trong góc kín vẫn có thể bị nóng quá mức.

CDC nhấn mạnh khi trời nóng, cần giữ mát, uống đủ nước và nhận biết triệu chứng; trẻ em và người có bệnh mạn tính là nhóm cần chú ý hơn. Cha mẹ nên kiểm tra nhiệt độ phòng, luồng gió, độ ẩm và trạng thái của trẻ thay vì chỉ dựa vào cảm giác của người lớn.

Giải nhiệt cho trẻ không phải là làm cơ thể lạnh thật nhanh, mà là giúp trẻ thoát nhiệt an toàn: đưa vào nơi mát, nới lỏng quần áo, cho uống nước đều, tránh nắng gắt, dùng quạt/điều hòa hợp lý và theo dõi dấu hiệu bất thường. Những điều chỉnh nhỏ này giúp cha mẹ chăm con bình tĩnh hơn trong mùa nóng.

Trong những ngày nắng cao điểm, cha mẹ có thể chuẩn bị sẵn “combo mùa nóng” cho trẻ: bình nước, mũ rộng vành, áo thoáng, khăn mát và lịch chơi ngoài trời tránh giờ gắt. Đơn giản nhưng rất đáng giá.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin