Alzheimer không còn là câu chuyện của riêng di truyền

Alzheimer là dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất hiện nay, đặc trưng bởi sự suy giảm trí nhớ, khả năng tư duy, ngôn ngữ và dần dần làm mất đi khả năng tự chăm sóc bản thân. Trong nhiều thập kỷ, giới khoa học từng tập trung mạnh vào yếu tố di truyền, đặc biệt là gen APOE-e4, được xem là làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Tuy nhiên, các tổng hợp nghiên cứu dịch tễ học trong khoảng hơn 20 năm trở lại đây cho thấy, phần lớn các trường hợp Alzheimer không phải là dạng di truyền thuần túy. Nhiều người không mang gen nguy cơ vẫn mắc bệnh, trong khi không ít người có tiền sử gia đình lại không bao giờ biểu hiện triệu chứng.

Điều này buộc các nhà khoa học phải nhìn Alzheimer dưới một góc độ rộng hơn, coi đây là hệ quả tích lũy lâu dài của não bộ trước những tác động bất lợi từ môi trường sống và thói quen hằng ngày (Ảnh: Internet)

Nói cách khác, Alzheimer không hình thành trong một sớm một chiều. Nó âm thầm phát triển suốt nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, trước khi các triệu chứng rõ rệt xuất hiện. Và chính trong giai đoạn âm thầm đó, lối sống đóng vai trò then chốt.

Bị Alzheimer không chỉ do di truyền, người có 3 thói quen xấu này cũng rất dễ mắc phải

Thói quen đầu tiên: Ít vận động, ngồi nhiều và coi nhẹ sức khỏe tim mạch

Não bộ là cơ quan tiêu thụ rất nhiều oxy và dưỡng chất. Mọi hoạt động của não đều phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống mạch máu. Khi cơ thể ít vận động, tuần hoàn máu kém hiệu quả, các mạch máu não dễ bị xơ vữa, thu hẹp, từ đó làm giảm lượng máu nuôi dưỡng tế bào thần kinh.

Nhiều nghiên cứu quan sát đã chỉ ra rằng, những người duy trì lối sống ít vận động, ngồi nhiều trong thời gian dài có nguy cơ suy giảm nhận thức sớm hơn so với nhóm thường xuyên vận động thể chất (Ảnh: Internet)

Vận động không chỉ giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết mà còn kích thích não tiết ra các yếu tố tăng trưởng thần kinh, góp phần duy trì sự dẻo dai và khả năng kết nối của các tế bào thần kinh. Điều đáng nói là thói quen ít vận động thường đi kèm với các bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường type 2. Đây đều là những yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận làm tăng khả năng mắc Alzheimer. Khi sức khỏe tim mạch suy giảm, não bộ gần như là cơ quan chịu ảnh hưởng đầu tiên và rõ rệt nhất.

Thói quen thứ hai: Ngủ không đủ, ngủ kém chất lượng trong thời gian dài

Giấc ngủ không đơn thuần là khoảng thời gian nghỉ ngơi thụ động. Trong khi con người ngủ sâu, não bộ thực hiện một “quy trình dọn dẹp” rất quan trọng, giúp loại bỏ các chất thải chuyển hóa, trong đó có beta-amyloid, một loại protein được xem là dấu ấn sinh học liên quan mật thiết đến Alzheimer.

Khi tình trạng thiếu ngủ hoặc ngủ chập chờn kéo dài, cơ chế làm sạch này bị gián đoạn. Theo thời gian, beta-amyloid có xu hướng tích tụ, kết thành mảng bám trong não, gây tổn thương tế bào thần kinh và làm gián đoạn đường truyền tín hiệu giữa các vùng não.

Đáng lo ngại hơn, rối loạn giấc ngủ hiện nay không còn là vấn đề của riêng người cao tuổi (Ảnh: Internet)

Lối sống hiện đại với việc sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều, căng thẳng công việc, áp lực tinh thần khiến ngày càng nhiều người trẻ rơi vào tình trạng ngủ muộn, ngủ ít hoặc mất ngủ kinh niên. Điều này đồng nghĩa với việc nguy cơ tổn thương não bộ đang được “gieo mầm” từ rất sớm, dù chưa có bất kỳ biểu hiện rõ ràng nào.

Thói quen thứ ba: Ít kích thích trí não, sống trong trạng thái thụ động về tinh thần

Não bộ cũng giống như cơ bắp, càng được sử dụng hợp lý thì càng duy trì được độ linh hoạt. Khi con người ít đọc sách, ít học hỏi điều mới, ít giao tiếp xã hội hoặc lặp đi lặp lại những hoạt động đơn điệu trong thời gian dài, não sẽ dần rơi vào trạng thái trì trệ.

Khái niệm “dự trữ nhận thức” được nhiều chuyên gia thần kinh học nhắc đến nhằm mô tả khả năng não bộ bù trừ và thích nghi trước các tổn thương. Những người có mức dự trữ nhận thức cao, thường xuyên học tập, tư duy, giao tiếp, có thể xuất hiện tổn thương não nhưng triệu chứng Alzheimer đến muộn hơn hoặc nhẹ hơn.

Ngược lại, lối sống khép kín, ít giao tiếp, ít hoạt động trí tuệ khiến não bộ thiếu sự kích thích cần thiết để duy trì mạng lưới kết nối thần kinh. Khi quá trình lão hóa diễn ra, não sẽ khó chống đỡ hơn trước những biến đổi bệnh lý, từ đó làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ.

Alzheimer không còn là căn bệnh chỉ có thể quy kết cho di truyền hay tuổi tác. Thực tế cho thấy, những thói quen tưởng chừng rất bình thường như lười vận động, xem nhẹ giấc ngủ hay sống thụ động về tinh thần lại có thể âm thầm tạo nền móng cho căn bệnh này phát triển trong nhiều năm. Nhận diện sớm và điều chỉnh lối sống không đồng nghĩa với việc phòng bệnh tuyệt đối, nhưng đó là cách thực tế và khả thi nhất để giảm nguy cơ, bảo vệ não bộ và kéo dài chất lượng sống về lâu dài. Trong bối cảnh Alzheimer ngày càng trẻ hóa, việc thay đổi thói quen không nên đợi đến khi đã có triệu chứng, mà cần bắt đầu càng sớm càng tốt, từ chính những lựa chọn nhỏ mỗi ngày.

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin