Bóc trần lầm tưởng "chỉ người béo phì, hay ăn thịt mỡ mới bị mỡ máu"

Trong tư duy dinh dưỡng thường nhật của đa số mọi người, mỡ máu (Rối loạn lipid máu) luôn gắn liền với hình ảnh những người thừa cân, béo phì, những người hay ăn nhậu, ăn nhiều thịt mỡ, đồ chiên rán béo ngậy. Chính vì suy nghĩ này, khi những người có thể trạng gầy giơ xương, người ăn chay trường nhiều năm đi khám sức khỏe phát hiện chỉ số Cholesterol toàn phần, LDL-Cholesterol (Cholesterol xấu) tăng cao vọt, họ thường rơi vào trạng thái hoài nghi, cho rằng phòng xét nghiệm trả nhầm kết quả.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn sinh hóa y học, chỉ có khoảng 20% - 30% lượng Cholesterol trong cơ thể đến từ nguồn thức ăn ngoại sinh nạp qua đường tiêu hóa hàng ngày.

70% đến 80% lượng Cholesterol còn lại trong máu là do GAN TỰ TỔNG HỢP NỘI SINH.

Bác sĩ giải thích cho bệnh nhân thể trạng gầy nguyên nhân mỡ máu cao xuất phát từ quá trình tổng hợp nội sinh của gan.

Cholesterol không phải là một "chất độc" như nhiều người xua đuổi. Ngược lại, Cholesterol là một hợp chất lipid cấu trúc đóng vai trò sinh tử đối với sự sống con người:

• Là thành phần cấu tạo nên màng tế bào của hàng tỷ tế bào trong cơ thể.

• Là nguyên liệu nền để gan sản xuất ra acid mật giúp tiêu hóa chất béo.

• Là tiền chất bắt buộc để cơ thể tổng hợp các hormone sinh dục (Estrogen, Testosterone) và hormone vỏ tuyến thượng thận (Cortisol).

• Là tiền chất cấu tạo nên Vitamin D dưới da khi tiếp xúc với ánh nắng.

Do đó, dù bạn có nhịn ăn tuyệt đối, kiêng sạch toàn bộ chất béo hay ăn chay trường kỳ, gan của bạn vẫn phải liên tục hoạt động để sản xuất ra Cholesterol đáp ứng nhu cầu sinh tồn của cơ thể.

4 nguyên nhân khiến người gầy guộc, ăn thanh đạm vẫn bị mỡ máu cao ngút trời

Khi người gầy bị mỡ máu cao, nguyên nhân không nằm ở "đĩa thức ăn", mà nằm ở sự rối loạn chuyển hóa bên trong cơ thể và yếu tố di truyền:

1. Yếu tố di truyền và Hội chứng tăng Cholesterol máu gia đình (Familial Hypercholesterolemia)

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở những người gầy trẻ tuổi bị mỡ máu cao đột biến. Do đột biến gen di truyền từ bố hoặc mẹ (như gen LDLR, APOB, PCSK9), các thụ thể bắt giữ LDL-Cholesterol trên bề mặt tế bào gan bị khiếm khuyết hoặc suy giảm số lượng nghiêm trọng.

Bình thường, gan sản xuất ra LDL-Cholesterol để đưa vào máu nuôi tế bào, sau đó các thụ thể sẽ hút bớt LDL dư thừa trở lại gan để tiêu hủy. Ở người bị đột biến gen, gan không thể thu gom LDL dư thừa, khiến các phân tử Cholesterol xấu này bị giam hãm và tích tụ lại trong máu với nồng độ rất cao từ khi mới sinh ra, hoàn toàn không phụ thuộc vào việc họ ăn gầy hay béo.

2. Sự rối loạn chức năng tổng hợp và đào thải của gan

Gan đóng vai trò là "trạm điều phối lipid" lớn nhất cơ thể. Khi chức năng gan bị suy giảm hoặc rối loạn do các nguyên nhân như: nhiễm virus viêm gan B/C, uống nhiều rượu bia, thức khuya mạn tính, căng thẳng stress kéo dài, hoặc do sử dụng các thuốc tây kéo dài (thuốc trị mụn trứng cá Isotretinoin, thuốc chẹn beta, corticoid)... enzyme HMG-CoA Reductase trong gan sẽ bị kích thích hoạt động quá mức, ép gan sản xuất ồ ạt Cholesterol nội sinh mà không thể dừng lại. Đồng thời, khả năng sản xuất mật để đào thải mỡ của gan bị suy giảm, khiến mỡ bị ứ đọng lại trong máu.

Cholesterol xấu (LDL) trong máu cao lâu ngày sẽ lắng đọng tạo thành các mảng xơ vữa tàn phá lòng mạch dù người bệnh gầy hay béo.

3. Sai lầm trong chế độ ăn chay và kiêng khem quá đà

Nhiều người gầy khi muốn giữ gìn sức khỏe thường chọn chế độ ăn chay hoặc ăn thanh đạm tuyệt đối. Tuy nhiên, họ lại mắc phải sai lầm nghiêm trọng:

Ăn quá nhiều tinh bột chế biến tinh (Carbohydrate tinh chế): Khi kiêng hoàn toàn thịt mỡ, họ thường ăn bù bằng rất nhiều cơm trắng, bún, phở, mì gói, bánh mì, đồ ngọt. Lượng đường glucose dư thừa từ tinh bột này khi vào cơ thể sẽ được gan chuyển hóa trọn vẹn thành Triglyceride (mỡ trung tính) và nạp vào máu.

Lạm dụng dầu thực vật chiên đi chiên lại và đồ chay đóng gói: Đồ ăn chay công nghiệp (thịt giả, cá giả) thường chứa rất nhiều chất béo chuyển hóa (Trans-fat) và chất bảo quản. Trans-fat là loại chất béo độc hại nhất, làm tăng vọt LDL-Cholesterol (mỡ xấu) và hạ gục HDL-Cholesterol (mỡ tốt).

4. Bệnh lý nội tiết đi kèm: Suy giáp và Tiểu đường ẩn

Chức năng tuyến giáp đóng vai trò chuyển hóa mỡ. Khi người gầy bị bệnh Suy giáp (Hypothyroidism), nồng độ hormone tuyến giáp sụt giảm làm cho quá trình tiêu hủy mỡ bị đình trệ nghiêm trọng, dẫn đến Cholesterol máu tăng vọt. Ngoài ra, những người gầy mắc bệnh tiểu đường type 2 ẩn cũng bị rối loạn chuyển hóa lipid nghiêm trọng.

Người gầy bị mỡ máu cao nguy hiểm thế nào và giải pháp điều trị?

Nhiều người gầy chủ quan nghĩ "gầy thì làm sao mà đột quỵ được". Đây là suy nghĩ cực kỳ sai lầm! Mảng xơ vữa động mạch được hình thành do sự lắng đọng của nồng độ LDL-Cholesterol xấu cao trong máu chứ không phụ thuộc vào lớp mỡ dưới da bụng của bạn dày hay mỏng.

Một người gầy giơ xương nhưng có chỉ số LDL-Cholesterol cao vọt kéo dài vẫn có nguy cơ bị xơ vữa hẹp động mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ não cao tương đương, thậm chí nguy hiểm hơn người béo phì do tâm lý chủ quan không đi khám bệnh.

Làm sao để cải thiện mỡ máu an toàn cho người gầy?

1. Thăm khám chuyên khoa Tim mạch / Nội tiết: Cần làm bảng kiểm tra mỡ máu đầy đủ (Lipid panel: Cholesterol toàn phần, Triglyceride, LDL-C, HDL-C) và xét nghiệm chức năng gan, thận, tuyến giáp để tìm đúng nguyên nhân cốt lõi.

2. Sử dụng thuốc hạ mỡ máu theo chỉ định (Nhóm Statin): Nếu mỡ máu cao do yếu tố di truyền hoặc do gan tăng tổng hợp nội sinh, việc điều chỉnh chế độ ăn uống chỉ giúp giảm tối đa 10–15% chỉ số mỡ. Bắt buộc phải sử dụng các thuốc hạ mỡ máu nhóm Statin (như Atorvastatin, Rosuvastatin) theo đơn của bác sĩ. Thuốc Statin có tác dụng ức chế trực tiếp enzyme HMG-CoA Reductase tại gan, khóa chặt van sản xuất Cholesterol dư thừa từ gốc.

3. Điều chỉnh chế độ ăn thông minh chứ không kiêng khem kham khổ:

• Không bỏ hoàn toàn chất béo. Hãy ăn các chất béo tốt giàu Omega-3 có trong cá hồi, cá thu, hạt óc chó, bơ, dầu olive để giúp tăng HDL-Cholesterol (mỡ tốt dọn dẹp mạch máu).

• Cắt giảm tinh bột nhanh (cơm trắng, bánh mì trắng, đồ ngọt), thay bằng tinh bột hấp thu chậm (gạo lứt, yến mạch, khoai lang).

• Ăn nhiều rau xanh giàu chất xơ hòa tan để giúp cuộn dọn bớt cholesterol dư thừa trong ruột ra ngoài.

4. Tập luyện kháng lực tăng khối lượng cơ: Người gầy nên tập các bài tập tăng cơ (tập gym, tạ, kháng lực) thay vì tập cardio quá sức. Tăng khối lượng cơ bắp giúp tăng cường khả năng nhạy cảm insulin và tối ưu hóa quá trình trao đổi chất lipid của cơ thể.

Dù gầy hay béo, hãy duy trì thói quen xét nghiệm mỡ máu định kỳ 6 tháng một lần. Lắng nghe cơ thể từ bên trong chính là chìa khóa vàng giúp bạn chủ động bảo vệ dòng máu sạch và trái tim khỏe mạnh bền lâu.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này