Sốt xuất huyết lây qua muỗi Aedes, thường gọi là muỗi vằn. Loài muỗi này thích sống gần người, đốt vào ban ngày và sinh sản trong các vật chứa nước quanh nhà. Vì vậy, phòng sốt xuất huyết không chỉ là mắc màn hay xịt muỗi, mà còn là loại bỏ nơi muỗi đẻ trứng.

WHO cho biết số ca sốt xuất huyết được báo cáo trên toàn cầu đã tăng mạnh trong nhiều thập kỷ, từ 505.430 ca năm 2000 lên 14,6 triệu ca năm 2024; bệnh hiện lưu hành ở hơn 100 quốc gia. Con số này cho thấy sốt xuất huyết không còn là bệnh “thỉnh thoảng mới có”, mà là vấn đề y tế công cộng lớn, đặc biệt ở các vùng nhiệt đới.

Điểm khó chịu là ổ muỗi không nhất thiết nằm ở cống rãnh bẩn. WHO từng nhấn mạnh muỗi Aedes có thể sinh sản ngay bên trong nhà cũng chúng ta, tại những vị trí rất nhỏ như:

1. Đĩa lót chậu cây và kẽ nước quanh cây cảnh

Đĩa lót chậu cây là điểm rất dễ quên. Sau khi tưới cây hoặc sau mưa, nước đọng lại ở đĩa lót. Nếu để vài ngày, đây có thể thành nơi muỗi đẻ trứng. Một số chậu cây có đất nén cứng cũng làm nước đọng trên bề mặt hoặc trong khe nhỏ.

Cách xử lý là đổ nước thừa sau khi tưới, cọ rửa đĩa lót định kỳ, lật úp đĩa khi không cần dùng, xới nhẹ mặt đất nếu bị đóng váng và tránh để chậu cây ở góc tối ẩm quá lâu. Với cây thủy sinh, cần thay nước và vệ sinh bình đều, không chỉ châm thêm nước mới lên nước cũ.

Đĩa lót chậu cây nhỏ nhưng có thể trở thành ổ bọ gậy nếu nước đọng nhiều ngày.

2. Lọ hoa, bình cắm cành và bàn thờ

Lọ hoa trong phòng khách, bàn thờ hoặc góc bếp thường được đặt trong nhà, ít ai nghĩ là nơi muỗi sinh sản. Nhưng nước trong lọ hoa nếu không thay, không cọ thành bình, trứng và bọ gậy vẫn có thể tồn tại. Chỉ đổ nước cũ rồi châm nước mới mà không cọ rửa cũng chưa chắc sạch trứng muỗi bám trên thành bình.

CDC khuyến nghị mỗi tuần nên đổ bỏ, cọ rửa, lật úp, che kín hoặc bỏ các vật chứa nước như lốp xe, xô, chậu cây, đồ chơi, bể nhỏ, chậu tắm chim, đĩa lót chậu hoa và thùng rác. Với lọ hoa, nên thay nước thường xuyên, cọ thành bình và có thể dùng cát ẩm cho một số loại hoa phù hợp thay vì để nước hở lâu ngày.

3. Khay hứng nước tủ lạnh, máy lạnh và máy lọc nước

Một số tủ lạnh, máy lạnh, máy lọc nước hoặc thiết bị gia dụng có khay hứng nước nhỏ. Vì nằm khuất, ít ai kiểm tra. Trong mùa mưa ẩm, chỉ cần khay đọng nước vài ngày là có thể trở thành nơi muỗi sinh sản.

Vị trí này nguy hiểm ở chỗ nhà vẫn rất sạch, không có rác, nhưng muỗi vẫn xuất hiện. Cách làm là kiểm tra hướng dẫn thiết bị, vệ sinh khay hứng định kỳ, lau khô vùng ẩm, sửa rò rỉ nước và không để nước chảy nhỏ giọt vào các hộp/hũ bên dưới.

Những khay hứng nước nhỏ, khuất tầm mắt là nơi nhiều gia đình dễ bỏ sót khi diệt lăng quăng.

4. Xô, thau, chậu, lu chứa nước không đậy kín

Nhiều gia đình vẫn trữ nước trong xô, thau, lu hoặc thùng nhựa để tưới cây, lau nhà, phòng khi mất nước. Nếu không đậy kín, đây là môi trường lý tưởng cho muỗi. Ngay cả khi có nắp nhưng nắp không kín, muỗi vẫn có thể chui vào đẻ trứng.

Với vật chứa nước cần giữ lại, nên đậy kín bằng nắp chắc, lưới mắt nhỏ hoặc xử lý theo hướng dẫn y tế địa phương. Với vật không cần chứa nước, nên lật úp. Với thùng lớn, cần cọ rửa thành thùng vì trứng muỗi có thể bám ở mép nước.

Nhiều chiến dịch phòng dengue nhấn mạnh hành động hằng tuần vì vòng đời từ trứng đến muỗi trưởng thành có thể diễn ra nhanh trong điều kiện phù hợp. Tài liệu truyền thông sức khỏe về loại bỏ nước đọng cũng khuyến nghị xử lý ổ nước hằng tuần, vì trứng có thể phát triển thành muỗi trưởng thành trong khoảng 7-10 ngày.

5. Lốp xe cũ, chai lọ, nắp hộp và đồ phế thải quanh nhà

Đây là nhóm rất dễ tạo ổ muỗi sau mưa. Một chiếc lốp xe cũ, vỏ lon, chai nhựa, nắp hộp, đồ chơi ngoài sân, máng nước hỏng hoặc vật dụng vứt ở góc vườn đều có thể giữ nước. Vì nhỏ và rải rác, chúng thường bị bỏ qua.

Cách xử lý là gom bỏ, lật úp hoặc đục lỗ để không giữ nước. Với khu vực sân thượng, ban công, mái hiên, cần kiểm tra sau mưa. Muỗi không cần một vũng lớn; chỉ cần một hốc nhỏ có nước đọng và bóng râm.

Đồ phế thải nhỏ quanh nhà là “khách sạn mini” cho muỗi vằn nếu giữ nước sau mưa.

6. Máng xối, sân thượng và các điểm thoát nước bị nghẹt

Máng xối nghẹt lá cây, sân thượng đọng nước, rãnh thoát nước bị bít hoặc bạt che võng xuống giữ nước đều là ổ nguy cơ. Đây là những điểm không nhìn thấy mỗi ngày nên dễ bị bỏ quên đến khi muỗi nhiều mới phát hiện.

Mỗi đầu mùa mưa, nên kiểm tra đường thoát nước, dọn lá, sửa chỗ lõm đọng nước, kéo căng bạt che, xử lý mái hiên và sân thượng. Nếu chung cư, nhà trọ hoặc khu dân cư có nhiều điểm đọng nước chung, cần báo ban quản lý hoặc tổ dân phố để xử lý đồng bộ. Một nhà làm sạch nhưng xung quanh vẫn nhiều ổ nước thì muỗi vẫn quay lại.

Diệt muỗi không chỉ là phun thuốc

Phun thuốc diệt muỗi có thể giảm muỗi trưởng thành trong một thời điểm, nhưng nếu bọ gậy còn trong nước đọng, vài ngày sau muỗi lại xuất hiện. Vì vậy, gốc rễ vẫn là diệt lăng quăng/bọ gậy và loại bỏ vật chứa nước.

CDC nhấn mạnh trong phòng chống muỗi, cần xử lý vật chứa nước mỗi tuần: đổ bỏ, cọ rửa, lật úp, che kín hoặc bỏ đi các vật có thể giữ nước. Đây là hành động rất nhỏ nhưng nếu cả khu phố cùng làm, hiệu quả cộng đồng sẽ rõ hơn nhiều.

Muỗi gây sốt xuất huyết không cần không gian lớn để sinh sản. Đĩa lót chậu cây, lọ hoa, khay hứng nước, xô chậu, lốp xe cũ, chai lọ, máng xối và sân thượng đều có thể thành ổ bọ gậy nếu đọng nước. Mùa mưa, phòng bệnh bắt đầu từ việc rà soát những vị trí nhỏ quanh nhà mỗi tuần.

Cuối tuần này, hãy dành 10 phút đi một vòng quanh nhà: đổ nước, cọ rửa, lật úp, che kín hoặc bỏ đi bất kỳ vật nào có thể chứa nước. Một lần kiểm tra nhỏ có thể giảm rất nhiều cơ hội sinh sản của muỗi vằn.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin