Nước tăng lực không phải “thuốc chữa buồn ngủ”

Nước tăng lực thường chứa caffeine, đường và một số chất khác như taurine, guarana hoặc vitamin nhóm B. Caffeine có thể làm bạn tỉnh hơn trong ngắn hạn, nhưng không xóa được thiếu ngủ, không phục hồi não như giấc ngủ và có thể làm tim đập nhanh, bồn chồn, mất ngủ ở người nhạy.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cảnh báo nước tăng lực có thể gây mất nước, biến chứng tim mạch như nhịp tim không đều, lo âu và mất ngủ; CDC cũng ghi nhận năm 2011 có 1.499 thanh thiếu niên 12-17 tuổi phải đến phòng cấp cứu vì tình huống liên quan nước tăng lực. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) nhấn mạnh caffeine và các chất kích thích trong nước tăng lực “không có chỗ” trong chế độ ăn của trẻ em và thanh thiếu niên.

Vì vậy, bài này không khuyên tuyệt đối mọi người phải tránh nước tăng lực trong mọi hoàn cảnh, mà nhấn mạnh 6 thời điểm không nên dùng để chống buồn ngủ vì rủi ro cao hơn lợi ích.

1. Khi đang lái xe đường dài và bắt đầu buồn ngủ thật sự

Nếu mí mắt nặng, ngáp liên tục, đầu gật, khó giữ làn đường hoặc không nhớ đoạn đường vừa đi qua, nước tăng lực không phải giải pháp an toàn. Caffeine có thể làm bạn tỉnh tạm thời nhưng không ngăn được “microsleep”, tức những khoảnh khắc ngủ gục rất ngắn và nguy hiểm.

Trong tình huống này, việc đúng hơn là dừng xe ở nơi an toàn, chợp mắt ngắn, đổi tài xế hoặc nghỉ đủ trước khi đi tiếp. Dùng nước tăng lực để cố lái thêm khi cơ thể đã quá buồn ngủ có thể tạo cảm giác an toàn giả.

Khi buồn ngủ thật sự lúc lái xe, nghỉ an toàn quan trọng hơn cố tỉnh bằng nước tăng lực.

2. Khi bạn đã thức trắng hoặc thiếu ngủ nặng

Sau một đêm thức trắng, não cần ngủ để phục hồi. Nước tăng lực có thể che cảm giác buồn ngủ, nhưng khả năng tập trung, phản ứng và ra quyết định vẫn có thể suy giảm. Nếu tiếp tục dùng caffeine để chống đỡ, bạn dễ rơi vào vòng lặp: thức khuya – uống nước tăng lực – khó ngủ tiếp – hôm sau càng mệt.

Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI/NIH) giải thích thiếu ngủ tạo ra “nợ ngủ”; ngủ trưa có thể giúp tỉnh táo ngắn hạn nhưng không cung cấp tất cả lợi ích của giấc ngủ ban đêm, nên không thể thật sự bù hoàn toàn giấc ngủ đã mất. Nếu ngủ còn không bù được hoàn toàn ngay lập tức, nước tăng lực càng không thể thay thế giấc ngủ.

3. Khi tim đang đập nhanh, hồi hộp, run tay hoặc lo âu

Caffeine là chất kích thích. Nếu bạn đang hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, bồn chồn hoặc đang trong cơn lo âu, uống nước tăng lực có thể làm cảm giác này rõ hơn. Một tổng quan trên Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (NLM/NIH) cho biết liều caffeine độc có thể ảnh hưởng dẫn truyền tim và liên quan đến rối loạn nhịp; triệu chứng quá liều caffeine có thể gồm hồi hộp, run, bồn chồn, buồn nôn và các vấn đề tim mạch.

Người có bệnh tim mạch, rối loạn nhịp, tăng huyết áp, cường giáp, rối loạn lo âu hoặc đang dùng thuốc kích thích thần kinh nên hỏi bác sĩ trước khi dùng đồ uống nhiều caffeine.

4. Sau tập luyện hoặc làm việc ngoài trời khiến cơ thể mất nước

Nhiều người uống nước tăng lực sau khi vận động vì nghĩ cơ thể cần “nạp năng lượng”. Nhưng nếu bạn đang mất nước, đổ mồ hôi nhiều hoặc nóng trong người, nước tăng lực không phải lựa chọn bù nước lý tưởng. Một số loại có caffeine và đường cao, có thể làm tim đập nhanh hoặc khó chịu dạ dày.

CDC liệt kê mất nước là một trong các nguy cơ tiềm ẩn của nước tăng lực. Sau vận động, hãy ưu tiên nước lọc, dung dịch điện giải phù hợp nếu ra mồ hôi nhiều, bữa ăn nhẹ có đạm - tinh bột, và nghỉ mát.

Sau vận động mất nước, ưu tiên bù nước và điện giải thay vì dùng nước tăng lực để tỉnh táo.

5. Vào chiều muộn, tối hoặc trước giờ ngủ

Nước tăng lực dùng vào chiều muộn có thể làm khó ngủ, ngủ nông hoặc trằn trọc. Vấn đề là hôm sau bạn lại mệt và tiếp tục tìm caffeine. Với người nhạy caffeine, ngay cả dùng vào đầu giờ chiều cũng có thể ảnh hưởng giấc ngủ tối.

Nếu cần tỉnh táo cuối ngày, hãy thử đứng dậy đi lại, rửa mặt, hít thở sâu, ra nơi có ánh sáng tự nhiên hoặc chợp mắt ngắn nếu an toàn. Đừng dùng nước tăng lực như cách “kéo” cơ thể qua giờ ngủ.

6. Khi trẻ em, thanh thiếu niên hoặc người đang mang thai muốn dùng để học/làm việc

AAP khuyến cáo trẻ em và thanh thiếu niên không nên dùng nước tăng lực chứa caffeine và chất kích thích. Học viện Tâm thần Trẻ em và Vị thành niên Hoa Kỳ (AACAP) cũng nêu bác sĩ nhi khoa khuyên trẻ dưới 12 tuổi không nên dùng caffeine thường quy và tất cả trẻ em, thanh thiếu niên nên tránh nước tăng lực. Người mang thai, người đang cho con bú hoặc có bệnh nền nên hỏi bác sĩ về giới hạn caffeine phù hợp.

Nước tăng lực không nên được dùng như cách thay thế giấc ngủ hoặc xử lý mệt mỏi kéo dài.

Nước tăng lực có thể tạo cảm giác tỉnh nhanh, nhưng không thay thế giấc ngủ và không phù hợp trong nhiều tình huống. Khi đang lái xe buồn ngủ, thức trắng, hồi hộp, mất nước sau vận động, dùng vào chiều tối hoặc dùng cho trẻ em – thanh thiếu niên, rủi ro có thể lớn hơn lợi ích. Buồn ngủ là tín hiệu cơ thể cần nghỉ, không phải lúc nào cũng cần thêm chất kích thích.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này (https://suckhoegiadinh.com.vn/khoe-+/chi-em-muon-co-lan-da-cang-mong-hay-bo-sung-5-loai-thuc-pham-mau-trang-giau-collagen-nay-41370/)

Quỳnh Giang
Theo Người đưa tin