Thói quen tự ý mua thuốc tại các hiệu thuốc mà không cần đơn của bác sĩ, cùng với việc dùng kháng sinh để trị... cảm cúm (vốn do virus gây ra) đang đẩy cộng đồng vào bờ vực của một kỷ nguyên hậu kháng sinh. Theo cảnh báo từ Bộ Y tế Việt Nam, nếu tình trạng này tiếp diễn, vào năm 2050, những căn bệnh nhiễm trùng thông thường như viêm họng hay vết xước ngoài da cũng có thể trở thành "án tử" vì không còn loại thuốc nào có thể tiêu diệt được vi khuẩn. Hãy cùng Sức khỏe Gia đình tìm hiểu đâu là 5 loại kháng sinh đang bị lạm dụng nhiều nhất và lắng nghe lời khuyên từ Bộ Y tế để sử dụng thuốc đúng cách.

1. Amoxicillin: "Thuốc đầu giường" bị lạm dụng cho mọi loại cảm sốt

Amoxicillin thuộc nhóm Penicillin là loại kháng sinh được sử dụng rộng rãi nhất tại Việt Nam, thường được người dân tự ý mua về để trị ho, sổ mũi hay đau họng. Tuy nhiên, hơn 80% các trường hợp viêm đường hô hấp trên là do virus gây ra, trong khi Amoxicillin chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn. Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ vi khuẩn Streptococcus pneumoniae (gây viêm phổi) kháng Amoxicillin tại Việt Nam đã vượt ngưỡng báo động. Việc lạm dụng "thuốc đầu giường" này không chỉ làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột gây tiêu chảy kéo dài mà còn khiến vi khuẩn học được cách sản sinh ra enzyme để vô hiệu hóa thuốc cho những lần nhiễm trùng thực sự sau này.

2. Cephalosporin thế hệ 2 và 3 (Cefuroxime, Cefixime): Khi "vũ khí hạng nặng" bị dùng sai mục đích

Các loại kháng sinh nhóm Cephalosporin thế hệ mới vốn được dành riêng cho các trường hợp nhiễm khuẩn nặng hoặc đã kháng các loại thuốc thông thường, nhưng hiện nay chúng lại được bán tràn lan cho các trường hợp viêm họng nhẹ. Việc dùng "dao mổ trâu để giết gà" khiến vi khuẩn nhanh chóng thích nghi và trở nên đa kháng thuốc. Theo cảnh báo từ Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, tình trạng vi khuẩn tiết ra men ESBL (men kháng kháng sinh phổ rộng) đang gia tăng mạnh mẽ do việc lạm dụng Cephalosporin bừa bãi trong cộng đồng. Điều này khiến cho khi bệnh nhân thực sự bị nhiễm trùng máu hay viêm màng não, các bác sĩ không còn vũ khí nào đủ mạnh để cứu sống tính mạng người bệnh.

3. Clarithromycin và Azithromycin: Lạm dụng khiến vi khuẩn hô hấp "lì đòn"

Nhóm Macrolid như Azithromycin thường được ưa chuộng vì liệu trình ngắn (chỉ 3-5 ngày) và hiệu quả nhanh trong các bệnh lý về phổi. Tuy nhiên, việc người dân tự ý dùng Azithromycin khi chỉ mới hắt hơi, sổ mũi đã tạo ra những chủng vi khuẩn "siêu lì đòn". Theo nghiên cứu đăng trên Tạp chí Lancet, lạm dụng Macrolid làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim và gây áp lực cực lớn lên gan. Quan trọng hơn, tại Việt Nam, tỷ lệ vi khuẩn gây viêm phế quản kháng Azithromycin đã lên tới hơn 90% ở một số địa phương. Điều này có nghĩa là loại thuốc "thần thánh" này đang dần trở nên vô dụng, đẩy người bệnh vào nguy cơ biến chứng viêm phổi nặng hơn vì thuốc không còn hiệu lực diệt khuẩn.

Thói quen tự ý dùng kháng sinh như "kẹo" đang đẩy người dân vào thảm họa kháng thuốc toàn cầu

4. Ciprofloxacin: Nguy cơ tiềm ẩn cho hệ xương khớp và gân cơ

Ciprofloxacin là kháng sinh phổ rộng nhóm Quinolon, thường được sử dụng cho nhiễm trùng đường tiết niệu và tiêu hóa, nhưng lại bị lạm dụng rộng rãi cho cả các triệu chứng tiêu chảy thông thường do ngộ độc thực phẩm. Ít người biết rằng, Ciprofloxacin có tác dụng phụ nghiêm trọng lên hệ xương khớp, có thể gây đứt gân gót chân (Achilles) và tổn thương thần kinh vĩnh viễn. Theo khuyến cáo của FDA, chỉ nên sử dụng nhóm Quinolon khi không còn lựa chọn nào khác vì độc tính cao. Việc người dân tự ý mua thuốc này về dùng đã gây ra tình trạng vi khuẩn đường ruột kháng thuốc hàng loạt, khiến việc điều trị các bệnh lý nhiễm trùng tiết niệu trở nên cực kỳ gian nan và tốn kém vì phải dùng đến các loại thuốc tiêm đắt tiền.

5. Augmentin (Amoxicillin kết hợp Axit Clavulanic): Lạm dụng "vũ khí kép"

Augmentin là loại thuốc kết hợp mạnh hơn Amoxicillin thông thường, được thiết kế để chống lại các vi khuẩn đã biết tiết men kháng thuốc. Tuy nhiên, việc coi Augmentin là "liều thuốc mạnh nhất" để nhanh khỏi bệnh đã khiến loại thuốc này bị lạm dụng ở cả người lớn và trẻ em. Theo số liệu của Hội Truyền nhiễm Việt Nam, việc lạm dụng Augmentin đang gây ra tình trạng loạn khuẩn đường ruột nghiêm trọng và gia tăng tỷ lệ dị ứng thuốc kịch phát. Quan trọng nhất, khi vi khuẩn đã kháng được cả Augmentin, bệnh nhân sẽ rơi vào tình trạng "không còn thuốc chữa" cho những nhiễm trùng cơ bản, buộc phải sử dụng những loại kháng sinh dự phòng cuối cùng vốn có rất nhiều độc tính cho thận và thính giác.

Kỷ nguyên hậu kháng sinh đang đến gần khi vi khuẩn tiến hóa thành "siêu vi khuẩn" nhờ sự lạm dụng thuốc bừa bãi của con người

Kháng sinh là tài sản chung của nhân loại, đừng để sự thiếu hiểu biết của chúng ta tiêu tán di sản này. Hãy ghi nhớ: Chỉ dùng kháng sinh khi có đơn của bác sĩ, dùng đủ liều và tuyệt đối không dùng để trị cảm cúm do virus. Hãy bảo vệ gia đình bạn bằng cách bắt đầu từ việc từ chối tự ý mua thuốc kháng sinh tại hiệu thuốc. Bạn đã từng tự ý mua kháng sinh cho con chưa? Hãy thay đổi thói quen ngay hôm nay để giữ lấy cơ hội chữa bệnh cho tương lai nhé!

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin