Mối liên hệ mật thiết giữa cột sống thắt lưng và đôi chân

Cột sống thắt lưng (vùng L1 đến L5) là nơi xuất phát của các dây thần kinh lớn nhất cơ thể, trong đó có dây thần kinh tọa, chạy dài từ thắt lưng xuống đến tận gót chân. Khi các rễ thần kinh này bị chèn ép do thoái hóa hoặc thoát vị, cơn đau không chỉ khu trú ở lưng mà sẽ lan truyền dọc theo lộ trình của dây thần kinh. Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí The Lancet, có đến 90% các trường hợp đau thần kinh tọa có nguyên nhân trực tiếp từ đĩa đệm thắt lưng.

Việc hiểu được tại sao đau lưng lại biểu hiện ở chân là chìa khóa để chẩn đoán sớm. Khi dây thần kinh bị ép, nó giống như một ống dẫn nước bị chặn lại; áp lực càng lớn, các tín hiệu cảm giác và vận động truyền xuống chân càng yếu đi hoặc bị sai lệch. Đây chính là lý do vì sao những thay đổi nhỏ nhất ở bàn chân hay bắp chân lại là "bản tin" khẩn cấp về sức khỏe cột sống mà bạn cần đặc biệt lưu tâm.

Dấu hiệu 1: Cơn đau lan tỏa dọc từ mông xuống bắp chân (Sciatica)

Đây là dấu hiệu kinh điển nhất của tình trạng chèn ép rễ thần kinh thắt lưng. Cơn đau thường không âm ỉ mà có cảm giác như một luồng điện chạy dọc từ vùng thắt lưng, qua mông, xuống mặt sau của đùi và bắp chân. Theo Hiệp hội Phẫu thuật Thần kinh Hoa Kỳ (AANS), cơn đau này thường chỉ xuất hiện ở một bên chân và có xu hướng tăng mạnh khi bạn ho, hắt hơi hoặc ngồi lâu một tư thế.

Đặc điểm của cơn đau này là tính chất "giật cấp". Bạn có thể cảm thấy bình thường khi nằm, nhưng chỉ cần đứng dậy hoặc đi bộ một đoạn ngắn, cơn đau sẽ bùng phát dữ dội khiến bạn phải dừng lại. Đây là tín hiệu cho thấy rễ thần kinh L4 hoặc L5 đang bị chèn ép nặng nề, khiến mạch máu nuôi dưỡng thần kinh bị tắc nghẽn cục bộ.

Cơn đau thần kinh tọa là hệ quả trực tiếp của việc rễ thần kinh tại cột sống thắt lưng bị chèn ép quá mức

Dấu hiệu 2: Tê rần hoặc cảm giác "kiến bò" ở mu bàn chân và ngón cái

Khi áp lực lên dây thần kinh kéo dài, các sợi thần kinh cảm giác bắt đầu bị tổn thương, dẫn đến hiện tượng dị cảm. Bạn sẽ cảm thấy vùng mu bàn chân hoặc ngón chân cái luôn trong trạng thái tê bì, giảm cảm giác với nhiệt độ hoặc đau. Nhiều bệnh nhân mô tả cảm giác này giống như có hàng nghìn con kiến đang bò dưới da hoặc như bị kim châm liên tục.

Nghiên cứu từ Cleveland Clinic chỉ ra rằng vị trí tê bì có thể giúp bác sĩ xác định chính xác đốt sống đang gặp vấn đề. Ví dụ, tê ở ngón chân cái thường liên quan đến rễ thần kinh L5, trong khi tê ở cạnh ngoài bàn chân lại liên quan đến rễ S1. Nếu tình trạng tê bì lan rộng và không thuyên giảm khi nghỉ ngơi, đó là dấu hiệu cho thấy thần kinh đang bị tổn thương cơ học nghiêm trọng, cần can thiệp y tế ngay lập tức để tránh hoại tử tế bào thần kinh.

Dấu hiệu 3: Yếu cơ chân và hiện tượng "rớt bàn chân" (Foot Drop)

Đây là dấu hiệu báo động đỏ về mặt vận động. Bạn sẽ cảm thấy một bên chân yếu hẳn đi, gặp khó khăn khi nhấc mũi bàn chân lên hoặc thường xuyên bị vấp ngã khi đi bộ trên mặt phẳng. Y học gọi đây là hiện tượng "rớt bàn chân". Nguyên nhân là do rễ thần kinh điều khiển nhóm cơ chày trước bị chèn ép khiến cơ không nhận được lệnh co bóp từ não bộ.

Theo khảo sát lâm sàng tại Johns Hopkins Medicine, hiện tượng yếu cơ chân thường đi kèm với tình trạng teo cơ bắp chân nếu không được điều trị kịp thời. Bạn có thể kiểm tra bằng cách thử đứng bằng gót chân hoặc đứng bằng mũi chân; nếu không thể thực hiện được hoặc cảm thấy chân bị đổ sụp, điều đó có nghĩa là sự chèn ép đã chuyển sang giai đoạn gây liệt vận động bán phần.

Hiện tượng rớt bàn chân là dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm, báo hiệu thần kinh vận động đang bị tổn thương nghiêm trọng

5. Dấu hiệu 4: Cảm giác nóng rát hoặc lạnh buốt bất thường ở gan bàn chân

Hệ thần kinh thực vật cũng bị ảnh hưởng khi cột sống gặp vấn đề, dẫn đến rối loạn vận mạch ở chi dưới. Bạn có thể cảm thấy gan bàn chân nóng rực như đang đi trên than hồng hoặc lạnh toát như ngâm trong nước đá, mặc dù nhiệt độ môi trường hoàn toàn bình thường. Đây là do các tín hiệu thần kinh điều khiển sự co giãn mạch máu bị nhiễu loạn.

Tình trạng này thường kèm theo việc da chân bị khô, bong tróc hoặc thay đổi màu sắc (nhợt nhạt hoặc tím nhẹ). Theo các chuyên gia xương khớp, việc rối loạn cảm giác nhiệt ở chân là minh chứng cho thấy sự chèn ép không chỉ dừng lại ở các sợi thần kinh ngoại biên mà đã ảnh hưởng đến hệ thống điều hòa giao cảm tại cột sống.

6. Dấu hiệu 5: Mất phản xạ gân gối hoặc gân gót

Khi bác sĩ dùng búa gõ nhẹ vào gân dưới xương bánh chè hoặc gân gót chân (Achilles) mà chân không có phản ứng bật lại hoặc phản ứng rất yếu, đó là bằng chứng xác thực của tình trạng chèn ép rễ thần kinh. Các cung phản xạ này hoạt động độc lập với ý chí của bạn; do đó, khi chúng biến mất, nghĩa là đường truyền thần kinh giữa tủy sống và đôi chân đã bị gián đoạn nặng nề.

Mất phản xạ thường đi kèm với hội chứng chùm đuôi ngựa (Cauda Equina Syndrome) nếu sự chèn ép xảy ra ở đoạn thấp nhất của cột sống. Đây là một cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp, có thể gây ra mất kiểm soát bàng quang và ruột. Nếu bạn thấy chân yếu đi kèm với việc khó đi tiểu hoặc mất cảm giác vùng yên ngựa (vùng mông tiếp xúc với ghế), hãy đến bệnh viện ngay lập tức.

Mất phản xạ gân là dấu hiệu khách quan nhất giúp chẩn đoán tình trạng tổn thương rễ thần kinh thắt lưng

Đôi chân chính là "bản đồ" phản ánh sức khỏe của cột sống thắt lưng. Đừng đợi đến khi đau lưng không đi lại được mới bắt đầu lo lắng. Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số 5 điều trên, hãy dành thời gian đi khám chuyên khoa xương khớp sớm nhất có thể. Bảo vệ cột sống là bảo vệ khả năng vận động và chất lượng cuộc sống của chính bạn. Bạn có đang gặp phải tình trạng tê chân hay đau lan tỏa không? Hãy chia sẻ triệu chứng của bạn để cùng thảo luận về giải pháp nhé!

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin