Vì sao mạch máu có thể chịu áp lực âm thầm?

Mạch máu là hệ thống vận chuyển oxy, dưỡng chất và máu đến từng cơ quan. Khi huyết áp cao, mỡ máu cao, đường huyết không ổn định, hút thuốc, ít vận động hoặc stress kéo dài, thành mạch có thể dần mất độ đàn hồi, lòng mạch bị hẹp hơn, máu lưu thông khó hơn. Vấn đề là quá trình này thường diễn ra âm thầm, không tạo triệu chứng rõ trong giai đoạn đầu.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh tim mạch là nhóm bệnh gây tử vong hàng đầu toàn cầu, lấy đi khoảng 19,8 triệu sinh mạng mỗi năm; hơn 4/5 số ca tử vong do bệnh tim mạch đến từ đau tim và đột quỵ. Đây là lý do các tín hiệu nhỏ liên quan đến mạch máu không nên bị xem là “chuyện tuổi tác” hay “mệt bình thường”.

Riêng ở chân, tình trạng mạch máu bị hẹp có thể biểu hiện như bệnh động mạch ngoại biên. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) mô tả bệnh động mạch ngoại biên có thể gây da chân mát lạnh, tê ngón chân, mạch ở chân yếu, vết loét ở chân/bàn chân lâu lành và đau khi đi lại.

1. Tay chân lạnh kéo dài dù thời tiết không quá lạnh

Tay chân lạnh thỉnh thoảng khi trời lạnh là phản ứng bình thường. Nhưng nếu bàn tay, bàn chân thường xuyên lạnh hơn phần còn lại của cơ thể, đặc biệt lạnh lệch một bên, kèm tê, da nhợt hoặc tím nhẹ, nên để ý đến tuần hoàn ngoại biên.

Khi máu đến chi dưới hoặc chi trên kém hơn, mô nhận ít oxy và nhiệt hơn. Người có hút thuốc, đái tháo đường, tăng huyết áp, mỡ máu cao, ít vận động hoặc tiền sử gia đình bệnh tim mạch cần chú ý hơn. Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) ghi nhận bệnh động mạch ngoại biên có thể gây lạnh ở cẳng chân hoặc bàn chân, nhất là khi so với bên còn lại.

Tay chân lạnh kéo dài có thể là tín hiệu tuần hoàn ngoại biên cần được chú ý.

2. Tê ran, kiến bò hoặc châm chích ở tay chân

Cảm giác tê ran có thể đến từ nhiều nguyên nhân: ngồi đè chân, chèn ép dây thần kinh, thiếu vitamin B12, rối loạn đường huyết hoặc tuần hoàn kém. Nếu cảm giác này lặp lại thường xuyên, kéo dài, xảy ra cả khi không bị đè ép tư thế hoặc đi kèm yếu cơ, cần theo dõi kỹ hơn.

Khi mạch máu nuôi thần kinh bị ảnh hưởng, dây thần kinh ngoại biên dễ nhạy cảm hơn. Người bệnh có thể cảm thấy kiến bò, châm chích, bỏng rát hoặc tê ở bàn chân, ngón chân, bàn tay. Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI/NIH) cho biết bệnh động mạch ngoại biên có thể gây yếu chân, tê, đau hoặc cảm giác kim châm ở chân/bàn chân.

3. Phù nhẹ quanh mắt cá chân vào cuối ngày

Mắt cá chân hơi sưng sau một ngày đứng lâu hoặc ngồi lâu có thể là do dịch dồn xuống chi dưới. Nhưng nếu phù lặp lại, ấn lõm, kèm nặng chân, khó thở, tiểu ít hoặc tăng cân nhanh, đó không còn là chuyện “đi lại nhiều” đơn giản.

Phù chân có thể liên quan đến tĩnh mạch, tim, thận, gan, thuốc đang dùng hoặc ăn mặn. Riêng dưới góc độ mạch máu, khi máu và dịch hồi lưu không tốt, vùng cổ chân dễ nặng, căng, hằn vớ rõ hơn. Người văn phòng ngồi lâu nên đứng dậy mỗi 45-60 phút, xoay cổ chân, nhón gót nhẹ và tránh ngồi bắt chéo chân quá lâu.

Phù mắt cá chân cuối ngày có thể liên quan đến ngồi lâu, tĩnh mạch hoặc vấn đề tim thận.

4. Đau mỏi bắp chân khi đi bộ và đỡ khi nghỉ

Đây là dấu hiệu rất đáng chú ý. Nếu bạn đi bộ một đoạn thì bắp chân đau, mỏi, căng hoặc chuột rút, nhưng ngồi nghỉ vài phút lại đỡ, đó có thể là kiểu đau cách hồi. Tình trạng này xảy ra khi cơ chân cần nhiều máu hơn lúc vận động nhưng mạch máu không cung cấp đủ.

Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) mô tả bệnh động mạch ngoại biên có thể gây đau hoặc chuột rút ở hông, đùi, bắp chân sau khi đi bộ, leo cầu thang hoặc vận động; cơn đau thường bắt đầu khi hoạt động và giảm khi nghỉ.

Điểm dễ bị bỏ qua là nhiều người tự giải thích “chắc tại già”, “chắc lười tập”, “chắc thiếu canxi”. Nhưng nếu đau bắp chân có quy luật rõ khi đi bộ và giảm khi nghỉ, nên trao đổi với bác sĩ, nhất là khi có tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc hoặc mỡ máu cao.

5. Vết thương ở chân hoặc bàn chân lâu lành

Một vết xước nhỏ ở chân thường lành sau vài ngày đến vài tuần tùy mức độ. Nếu vết thương lâu khô, dễ nhiễm trùng, tái loét hoặc xuất hiện ở bàn chân/ngón chân mà mãi không lành, cần nghĩ đến tuần hoàn và đường huyết.

Máu cung cấp oxy, tế bào miễn dịch và dưỡng chất để sửa chữa mô. Khi máu đến vùng tổn thương kém, quá trình lành thương chậm lại. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) liệt kê vết loét ở chân hoặc bàn chân không lành là một dấu hiệu có thể gặp trong bệnh động mạch ngoại biên.

Vết thương lâu lành ở chân không nên bị xem nhẹ, nhất là ở người có đường huyết hoặc mỡ máu cao.

Cần làm gì khi thấy các dấu hiệu này?

Bạn không cần hoảng khi chỉ có một dấu hiệu thoáng qua. Điều đáng để ý là sự lặp lại, tăng dần hoặc đi kèm yếu tố nguy cơ. Hãy ghi lại thời điểm xuất hiện, vị trí, mức độ, dấu hiệu đi kèm và các bệnh nền đang có. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

Các bước nền tảng gồm kiểm tra huyết áp, mỡ máu, đường huyết, bỏ thuốc lá nếu có hút, tăng vận động đều, ăn giảm muối, giảm chất béo bão hòa, tăng rau/chất xơ và duy trì cân nặng hợp lý. Nếu đau chân khi đi bộ, vết thương lâu lành, chân lạnh lệch một bên hoặc tê yếu tăng dần, nên đi khám sớm.

Kết bài

Mạch máu chịu áp lực thường không báo hiệu bằng một cơn đau lớn ngay từ đầu. Tay chân lạnh, tê ran, phù mắt cá chân, đau bắp chân khi đi bộ và vết thương lâu lành đều là những dấu hiệu nhỏ nhưng đáng để theo dõi. Khi nhận ra sớm, bạn có thêm cơ hội điều chỉnh lối sống, kiểm tra chỉ số và phòng biến chứng tim mạch.

CTA tự nhiên: Tuần này, hãy thử quan sát đôi chân sau một ngày làm việc và sau khi đi bộ. Nếu có dấu hiệu lặp lại nhiều lần, đừng chỉ xoa bóp cho qua; hãy ghi lại và trao đổi với bác sĩ trong lần khám gần nhất.