Khi uống thuốc, bị buồn ngủ, khô miệng hay xót ruột nhẹ là chuyện rất bình thường. Tuy nhiên, đôi khi cơ thể lại phản ứng dữ dội hơn, chẳng hạn như nổi mề đay, sưng mặt, khó thở (do dị ứng), hoặc thậm chí bị hại gan, hại thận, lở loét da và chảy máu.

Việc có bị nặng hay không còn tùy thuộc vào cơ địa từng người, liều lượng và các loại thuốc khác mà bạn đang uống kèm.

Vì vậy, 5 dấu hiệu dưới đây không nhằm giúp bạn tự đoán xem "viên thuốc nào có lỗi". Mục đích chính là để bạn nhận ra các tín hiệu báo động đỏ - lúc mà bạn tuyệt đối không được chần chừ nằm nhà theo dõi thêm, mà phải đi bệnh viện ngay lập tức.

1. Khó thở, sưng môi, lưỡi hoặc họng

Nếu sau khi dùng thuốc xuất hiện nổi mề đay kèm sưng môi, mặt, lưỡi hoặc họng, khò khè, khó thở, chóng mặt hoặc cảm giác sắp ngất, cần nghĩ đến phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Những phản ứng như vậy có thể diễn tiến nhanh và ảnh hưởng đường thở hoặc huyết áp.

Đây không phải tình huống để chờ xem thuốc chống dị ứng tại nhà có tác dụng hay không. Nếu người bệnh khó thở, sưng họng, lơ mơ hoặc ngất, hãy gọi cấp cứu ngay.

Khi đi cấp cứu, nên mang theo vỏ thuốc hoặc chụp ảnh tên thuốc, liều đã sử dụng và thời điểm uống. Điều này giúp nhân viên y tế biết chính xác chất gì vừa được đưa vào cơ thể.

Khó thở hoặc sưng vùng miệng - họng sau khi dùng thuốc là dấu hiệu cần xử trí khẩn.

2. Phát ban lan nhanh, nổi bóng nước hoặc bong tróc da

Phát ban nhẹ có thể xuất hiện vì nhiều lý do, từ dị ứng thức ăn đến nhiễm virus. Tuy nhiên, nếu phát ban mới xuất hiện sau khi dùng thuốc và lan nhanh, kèm sốt, đau da, bóng nước, bong tróc hoặc loét ở miệng, mắt và vùng sinh dục, đây có thể là một phản ứng da nghiêm trọng cần được đánh giá ngay.

Một số phản ứng thuốc nguy hiểm có thể bắt đầu tương đối giống một ban đỏ thông thường rồi tiến triển ảnh hưởng đến da và các cơ quan khác. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (Food and Drug Administration - FDA) cũng cảnh báo một số thuốc có thể gây phản ứng DRESS với sốt, phát ban, nổi hạch và tổn thương cơ quan bên trong.

Không nên tự bôi thuốc rồi tiếp tục sử dụng thuốc nghi ngờ mà không hỏi chuyên môn. Cũng không nên tự ý ngừng một thuốc cần duy trì liên tục nếu triệu chứng chưa khẩn cấp; hãy liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn cụ thể. Riêng khi có khó thở, bong tróc rộng, tổn thương niêm mạc hoặc tình trạng xấu nhanh, ưu tiên cấp cứu.

3. Da hoặc mắt chuyển vàng, nước tiểu sẫm màu

Gan chịu trách nhiệm xử lý nhiều loại thuốc. Một số thuốc hiếm khi có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng. Các dấu hiệu cảnh báo có thể gồm vàng da hoặc vàng lòng trắng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt bất thường, buồn nôn, ngứa hoặc đau vùng bụng trên bên phải.

Điểm khó là tổn thương gan do thuốc không phải lúc nào cũng gây triệu chứng ngay từ đầu, vì vậy một số loại thuốc cần xét nghiệm máu định kỳ dù người bệnh vẫn cảm thấy khỏe.

Nếu đang dùng một thuốc mới và nhận thấy mắt hoặc da vàng đi, không nên chờ đến lịch khám tiếp theo. Hãy liên hệ cơ sở y tế sớm và mang theo danh sách toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

Vàng da hoặc mắt sau khi dùng thuốc là dấu hiệu cần đánh giá chức năng gan.

4. Đi ngoài phân đen, nôn ra máu hoặc chảy máu bất thường

Một số thuốc, đặc biệt nhóm ảnh hưởng đến đông máu hoặc niêm mạc dạ dày, có thể làm nguy cơ chảy máu tăng lên. Dấu hiệu đáng lo gồm nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đi ngoài phân đen như hắc ín, có máu đỏ trong phân, choáng hoặc đau bụng kéo dài.

Ngoài ra, người bệnh có thể thấy bầm tím xuất hiện dễ hơn bình thường, chảy máu mũi kéo dài hoặc chảy máu khó cầm.

Không phải mọi phân đen đều do xuất huyết; viên sắt và một số thực phẩm có thể làm phân đổi màu. Nhưng nếu phân đen đi cùng mệt lả, đau bụng, chóng mặt hoặc đang sử dụng thuốc chống đông, aspirin hay thuốc giảm đau kháng viêm, cần đặc biệt thận trọng. Nếu có nôn ra máu, đi ngoài nhiều máu, choáng hoặc ngất, nên đi cấp cứu thay vì tự bỏ một vài liều thuốc rồi theo dõi tại nhà.

5. Lượng nước tiểu giảm mạnh, người sưng lên hoặc khó thở

Một số thuốc có thể góp phần gây tổn thương thận cấp, đặc biệt khi người bệnh đang mất nước, có bệnh thận sẵn hoặc sử dụng nhiều thuốc cùng lúc. Tổn thương thận cấp có thể gây giảm rõ lượng nước tiểu, phù chân hoặc toàn thân, buồn nôn, mệt, khó thở hoặc thay đổi ý thức trong trường hợp nặng.

Không nên nhầm điều này với việc “uống ít nên tiểu ít”. Nếu lượng nước tiểu giảm rất rõ trong khi cơ thể lại sưng hơn, đặc biệt sau khi mới bắt đầu một loại thuốc hoặc tăng liều, cần liên hệ bác sĩ.

Một số tổn thương thận do thuốc vẫn có thể xảy ra mà không có dấu hiệu rõ, vì thế người sử dụng thuốc dài ngày đôi khi cần xét nghiệm chức năng thận theo chỉ định.

Thay đổi lượng nước tiểu hoặc phù mới xuất hiện sau khi dùng thuốc cần được đánh giá thay vì tự đổi thuốc.

Khi xuất hiện triệu chứng lạ, đừng làm 3 việc này

Thứ nhất, đừng tự tăng hoặc giảm liều để “thử”. Một số thuốc cần được giảm liều từ từ và việc ngừng đột ngột có thể gây nguy hiểm.

Thứ hai, đừng chỉ mang tên một viên thuốc đến bệnh viện. Nên cung cấp toàn bộ thuốc đang sử dụng, kể cả thuốc cảm, giảm đau, thuốc nam, vitamin và thực phẩm bổ sung, vì tương tác giữa các sản phẩm có thể ảnh hưởng đến phản ứng bất thường.

Thứ ba, đừng nghĩ thuốc đã uống nhiều tháng thì không thể gây vấn đề. Thời điểm xuất hiện tác dụng phụ khác nhau giữa từng loại thuốc và có thể chịu ảnh hưởng bởi việc thêm thuốc mới, thay đổi liều hoặc thay đổi chức năng gan – thận.

Khi nào cần gọi cấp cứu?

Khó thở, sưng họng hoặc lưỡi, ngất, da phồng rộp và bong tróc nhanh, nôn ra nhiều máu, đi ngoài ra máu kèm choáng hoặc bất kỳ tình trạng nào khiến người bệnh lơ mơ đều cần được xử trí khẩn.

Với vàng da, nước tiểu sẫm, phù mới xuất hiện hoặc tiểu ít rõ rệt nhưng người bệnh vẫn tỉnh và ổn định, hãy liên hệ bác sĩ sớm để được hướng dẫn về thuốc đang dùng.

Không phải cứ chóng mặt hay đau bụng sau khi uống thuốc đều là tác dụng phụ nguy hiểm. Nhưng khó thở và sưng vùng miệng – họng, phát ban phồng rộp, vàng da, xuất huyết hoặc giảm mạnh lượng nước tiểu là những dấu hiệu không nên tiếp tục tự theo dõi. Điều quan trọng nhất là không tự đoán thuốc nào gây ra vấn đề và không tự thay đổi điều trị một cách tùy tiện. Hãy mang đầy đủ danh sách thuốc khi đi khám để bác sĩ có đủ dữ liệu đánh giá.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.