Vì sao thận suy giảm nhưng cơ thể vẫn có thể “im lặng”?

Hai quả thận không chỉ tạo nước tiểu. Chúng còn lọc chất thải khỏi máu, điều chỉnh lượng nước và muối trong cơ thể, đồng thời tham gia nhiều quá trình giúp huyết áp, máu và xương hoạt động bình thường. Chính vì thận có khả năng bù trừ khá tốt nên một người có thể mất dần chức năng mà chưa cảm thấy khác biệt rõ rệt.

Điều đó cũng có nghĩa không nên chờ đến khi “đau vùng thận” mới nghĩ đến bệnh. Viện Quốc gia về Bệnh Tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – NIDDK) lưu ý nhiều người mắc bệnh thận mạn không thay đổi rõ lượng nước tiểu và cũng không nhất thiết có đau lưng.

Vậy nếu cơ thể không gửi một tín hiệu thật đặc trưng, người bình thường nên để ý điều gì? 5 biểu hiện dưới đây không đủ để tự chẩn đoán bệnh thận, nhưng nếu xuất hiện kéo dài hoặc đi cùng đái tháo đường, tăng huyết áp và tiền sử gia đình có bệnh thận, chúng là lý do hợp lý để kiểm tra sớm.

1. Mắt cá chân hoặc mí mắt thường xuyên sưng nhẹ

Một dấu hiệu khá dễ bỏ qua là đôi dép bỗng chật hơn vào cuối ngày, tất để lại vết hằn sâu quanh mắt cá hoặc sáng ngủ dậy thấy mí mắt hơi sưng. Khi thận hoạt động kém, cơ thể có thể giữ lại nhiều muối và nước hơn, khiến dịch tích tụ ở chân, bàn chân, mắt cá hoặc đôi khi ở mặt và tay.

Tuy nhiên, phù chân không phải dấu hiệu riêng của bệnh thận. Đứng lâu, suy tĩnh mạch, bệnh tim, bệnh gan hoặc một số thuốc cũng có thể gây sưng. Điều cần chú ý là tình trạng xuất hiện nhiều ngày, ngày càng rõ hoặc đi cùng tăng cân nhanh, mệt và thay đổi nước tiểu.

Nếu một bên chân đột ngột sưng đau, nóng hoặc đỏ, nguyên nhân lại có thể hoàn toàn khác và cần được kiểm tra sớm thay vì tự cho rằng đó là “ứ nước do thận”.

Phù nhẹ kéo dài ở mắt cá hoặc quanh mắt có thể là một trong những biểu hiện cần được kiểm tra cùng các dấu hiệu khác.

2. Nước tiểu thường xuyên có nhiều bọt và lâu tan

Nước tiểu có bọt sau khi đi tiểu mạnh hoặc bồn cầu có chất tẩy rửa không phải chuyện đáng lo. Điều cần lưu ý hơn là nước tiểu thường xuyên tạo lớp bọt dày, lặp lại qua nhiều ngày mà không có lý do rõ ràng.

Một quả thận khỏe mạnh giữ phần lớn protein cần thiết ở lại trong máu. Khi bộ lọc của thận bị tổn thương, một loại protein tên albumin có thể thoát vào nước tiểu. Albumin trong nước tiểu là một trong những dấu hiệu quan trọng được sử dụng để phát hiện và theo dõi bệnh thận.

Dù vậy, nhìn bọt bằng mắt không thể biết chắc có protein hay không. Nếu tình trạng kéo dài, cách đáng tin cậy hơn là xét nghiệm nước tiểu thay vì tiếp tục quan sát bồn cầu mỗi ngày.

Máu nhìn thấy trong nước tiểu, đặc biệt nước tiểu chuyển hồng, đỏ hoặc màu trà, cũng là dấu hiệu cần được khám vì có thể xuất phát từ bệnh thận, sỏi, nhiễm trùng hoặc nhiều nguyên nhân khác.

3. Thói quen đi tiểu thay đổi rõ rệt

Khi chức năng thận giảm nặng, một số người có thể tiểu ít hơn. Ngược lại, một số bệnh về thận cũng có thể khiến người bệnh đi tiểu thường xuyên hơn hoặc phải thức dậy nhiều lần vào ban đêm. Tuy nhiên, ở giai đoạn sớm, lượng nước tiểu hoàn toàn có thể vẫn bình thường.

Đó là lý do không nên dùng nguyên tắc “vẫn tiểu nhiều nghĩa là thận tốt”. Thận tạo ra nước tiểu nhưng lượng nước tiểu không phản ánh đầy đủ khả năng lọc máu.

Điều đáng chú ý là một sự thay đổi mới và kéo dài: trước đây gần như không thức dậy đi tiểu nhưng gần đây mỗi đêm phải đi nhiều lần; lượng tiểu giảm rõ dù vẫn uống nước bình thường; hoặc nước tiểu đi kèm bọt, máu, phù chân.

Những biểu hiện này cũng có thể liên quan đến tuyến tiền liệt, bàng quang, thuốc lợi tiểu hoặc đái tháo đường. Vì thế, mục tiêu không phải tự xác định “bệnh gì”, mà là nhận ra cơ thể đã thay đổi đủ nhiều để cần được kiểm tra.

Thay đổi rõ thói quen đi tiểu kéo dài đáng được ghi nhận, nhưng không thể tự dùng để kết luận bệnh thận.

4. Mệt kéo dài dù không làm việc quá sức

Mệt là một triệu chứng rất phổ biến, từ thiếu ngủ, thiếu máu đến căng thẳng đều có thể gây ra. Nhưng khi bệnh thận tiến triển, người bệnh cũng có thể cảm thấy mệt, yếu, khó tập trung hoặc ngủ không ngon.

Một nguyên nhân là khi thận suy giảm, cơ thể có thể gặp khó khăn hơn trong việc giữ môi trường bên trong ổn định. Bệnh thận mạn cũng có thể đi kèm thiếu máu, khiến người bệnh cảm thấy đuối sức hơn bình thường.

Điều quan trọng là đừng vội quy một cơn mệt cho thận, nhưng cũng đừng bỏ qua nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần và đi cùng phù, chán ăn, ngứa hoặc thay đổi nước tiểu.

5. Ngứa dai dẳng, ăn kém hoặc buồn nôn mà không rõ nguyên nhân

Khi bệnh thận đã tiến triển nhiều hơn, chất thải và các thay đổi trong cơ thể có thể khiến người bệnh ngứa da, buồn nôn, ăn không ngon, thay đổi vị giác hoặc giảm cân. Đây thường không phải những dấu hiệu đầu tiên, nhưng lại rất dễ bị quy cho tuổi tác, thời tiết hoặc “dạ dày yếu”.

Nếu chỉ ngứa một vùng da do dị ứng hoặc ăn không ngon vài ngày, chưa có lý do để nghĩ ngay đến thận. Điều đáng quan tâm là nhiều triệu chứng xuất hiện cùng nhau và kéo dài: mệt, phù, ngứa toàn thân, ăn kém, buồn nôn hoặc tiểu ít hơn.

Xét nghiệm máu và nước tiểu mới là cách đáng tin cậy để biết thận đang lọc máu tốt đến đâu.

Muốn biết thận có thật sự suy giảm, đừng chỉ nhìn triệu chứng

Hai kiểm tra quan trọng được sử dụng để phát hiện và theo dõi bệnh thận là xét nghiệm máu ước tính mức lọc của thận, thường gọi là eGFR, và xét nghiệm albumin trong nước tiểu. Albumin xuất hiện quá nhiều trong nước tiểu có thể phản ánh tổn thương bộ lọc của thận.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng vì bệnh thận sớm có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc có người thân từng suy thận thuộc nhóm nguy cơ cao hơn và nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra chức năng thận định kỳ.

Khi nào cần đi khám?

Nếu phù nhẹ, nước tiểu nhiều bọt hoặc mệt mỏi chỉ xuất hiện thoáng qua rồi hết, bạn có thể tiếp tục theo dõi. Nhưng nếu những biểu hiện này lặp lại nhiều tuần, đặc biệt ở người có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, nên đi khám và làm xét nghiệm thay vì tiếp tục chờ triệu chứng rõ hơn.

Cần được đánh giá khẩn nếu lượng nước tiểu đột ngột giảm mạnh hoặc gần như không tiểu, phù tăng nhanh, khó thở, lú lẫn hoặc cơ thể yếu đi rõ rệt. Những thay đổi này có thể xuất hiện trong tổn thương thận cấp hoặc các tình trạng nghiêm trọng khác.

Điều đáng sợ nhất ở bệnh thận không phải là một cơn đau dữ dội, mà chính là khả năng tiến triển âm thầm. Phù chân, nước tiểu nhiều bọt, thay đổi thói quen đi tiểu, mệt kéo dài hoặc ngứa – chán ăn không phải lúc nào cũng do thận, nhưng nếu chúng xuất hiện dai dẳng thì không nên bỏ qua. Đặc biệt với người có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, xét nghiệm sớm thường có giá trị hơn nhiều so với chờ cơ thể phát tín hiệu rõ ràng.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.