Vì sao đường huyết tăng cao kéo dài lại gây tổn thương nhiều cơ quan?

Glucose là nguồn năng lượng quan trọng đối với mọi tế bào trong cơ thể. Tuy nhiên, khi lượng đường trong máu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các mạch máu nhỏ và lớn sẽ dần bị tổn thương.

Quá trình này khiến thành mạch mất tính đàn hồi, lưu lượng máu đến các cơ quan giảm và làm tăng phản ứng viêm. Đồng thời, các dây thần kinh cũng chịu ảnh hưởng do thiếu máu nuôi dưỡng. Những thay đổi này diễn ra âm thầm trong nhiều năm và thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.

Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (International Diabetes Federation - IDF), phần lớn các biến chứng của bệnh tiểu đường đều có liên quan trực tiếp đến tình trạng kiểm soát đường huyết kém kéo dài.

1. Bệnh tim mạch và đột quỵ

Biến chứng tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người mắc tiểu đường. Do đường huyết cao thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, khiến cholesterol và các chất béo dễ tích tụ trên thành mạch. Theo thời gian, lòng mạch bị thu hẹp, làm giảm lượng máu đến tim và não.

Người bệnh có nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ cao hơn đáng kể so với người không mắc tiểu đường. Nguy cơ này càng tăng nếu đồng thời có tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc béo phì.

Nhiều trường hợp không xuất hiện triệu chứng rõ ràng trước khi xảy ra biến cố tim mạch, vì vậy việc kiểm soát đường huyết, huyết áp và cholesterol cần được thực hiện song song.

Kiểm soát đường huyết tốt góp phần làm giảm nguy cơ biến chứng tim mạch ở người mắc tiểu đường.

2. Tổn thương thận dẫn đến bệnh thận mạn

Thận là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng sớm của đường huyết cao. Các cầu thận có nhiệm vụ lọc chất thải ra khỏi máu. Khi đường huyết tăng kéo dài, hệ thống lọc này dần bị tổn thương, khiến protein rò rỉ vào nước tiểu và chức năng thận suy giảm theo thời gian.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh gần như không có biểu hiện bất thường. Chỉ khi tổn thương tiến triển, các triệu chứng như phù chân, mệt mỏi hoặc tăng huyết áp mới bắt đầu xuất hiện.

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Bệnh tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases - NIDDK), kiểm soát đường huyết và huyết áp là hai yếu tố quan trọng giúp làm chậm tiến triển của bệnh thận do tiểu đường.

3. Biến chứng mắt có thể dẫn đến mất thị lực

Đường huyết tăng cao cũng ảnh hưởng trực tiếp đến các mạch máu nhỏ tại võng mạc. Theo thời gian, các mạch máu này có thể bị rò rỉ, tắc nghẽn hoặc hình thành mạch máu bất thường. Tình trạng này được gọi là bệnh võng mạc đái tháo đường.

Ban đầu, người bệnh có thể không nhận thấy thay đổi về thị lực. Tuy nhiên, khi tổn thương trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể nhìn mờ, xuất hiện các điểm đen trước mắt hoặc giảm thị lực rõ rệt.

Ngoài võng mạc, người mắc tiểu đường cũng có nguy cơ cao hơn đối với đục thủy tinh thể và tăng nhãn áp. Khám mắt định kỳ hằng năm là khuyến cáo quan trọng đối với tất cả người mắc đái tháo đường, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm các biến chứng võng mạc do tiểu đường.

4. Tổn thương thần kinh và bàn chân do tiểu đường

Biến chứng thần kinh ngoại biên là một trong những biến chứng thường gặp nhất của bệnh tiểu đường. Người bệnh có thể xuất hiện cảm giác tê bì, châm chích, nóng rát hoặc giảm cảm giác ở bàn chân. Khi cảm giác đau suy giảm, các vết thương nhỏ rất dễ bị bỏ qua. Nếu kết hợp với tình trạng lưu thông máu kém, những vết loét này có thể khó lành, dễ nhiễm trùng và làm tăng nguy cơ phải cắt cụt chi trong những trường hợp nặng.

Đó là lý do các chuyên gia khuyến cáo người mắc tiểu đường nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày, lựa chọn giày dép phù hợp và đến cơ sở y tế khi phát hiện bất kỳ vết thương nào dù rất nhỏ.

5. Nguy cơ nhiễm trùng cao hơn người bình thường

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm suy giảm khả năng hoạt động của hệ miễn dịch. Khi đó, cơ thể khó chống lại vi khuẩn và nấm hơn, đồng thời quá trình lành vết thương cũng diễn ra chậm hơn.

Người mắc tiểu đường dễ gặp các tình trạng như nhiễm trùng da, nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm lợi hoặc nhiễm nấm hơn so với người khỏe mạnh. Việc kiểm soát đường huyết hiệu quả không chỉ giúp hạn chế biến chứng mà còn góp phần tăng khả năng chống đỡ của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.

Quản lý bệnh toàn diện giúp giảm nguy cơ biến chứng lâu dài của tiểu đường.

Làm gì để hạn chế biến chứng và khi nào cần đi khám?

Mặc dù các biến chứng của tiểu đường có thể nghiêm trọng, nhiều trường hợp hoàn toàn có thể phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển nếu kiểm soát tốt bệnh ngay từ đầu.

Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ khuyến cáo người bệnh nên duy trì đường huyết theo mục tiêu điều trị, tái khám định kỳ, kiểm tra HbA1c, huyết áp, mỡ máu, chức năng thận và khám mắt hằng năm. Bên cạnh đó, chế độ ăn cân đối, duy trì cân nặng hợp lý, tập luyện ít nhất 150 phút mỗi tuần và tuân thủ điều trị bằng thuốc là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau ngực, khó thở, nhìn mờ đột ngột, phù chân, tê bì tăng dần, vết thương ở bàn chân lâu lành hoặc đường huyết thường xuyên vượt mục tiêu điều trị.

Tiểu đường không chỉ là tình trạng tăng đường huyết mà còn có thể ảnh hưởng đến tim mạch, thận, mắt, thần kinh và nhiều cơ quan khác nếu không được kiểm soát tốt trong thời gian dài. Việc duy trì đường huyết ổn định, kết hợp chế độ ăn uống hợp lý, vận động đều đặn và theo dõi sức khỏe định kỳ là nền tảng giúp giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nếu đang mắc bệnh tiểu đường hoặc có nguy cơ cao, hãy trao đổi với bác sĩ để xây dựng kế hoạch quản lý bệnh phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này (https://suckhoegiadinh.com.vn/khoe-+/chi-em-muon-co-lan-da-cang-mong-hay-bo-sung-5-loai-thuc-pham-mau-trang-giau-collagen-nay.html)

Byline: Sức Khỏe Gia Đình

Nguồn: ADA, IDF, NIDDK, CDC.