Vì sao suy giảm chức năng thận có thể ảnh hưởng đến toàn cơ thể?
Thận là cơ quan giữ vai trò quan trọng trong việc lọc máu, loại bỏ chất thải qua nước tiểu và điều chỉnh lượng nước, muối khoáng trong cơ thể. Mỗi ngày, hai quả thận lọc một lượng lớn dịch từ máu, sau đó tái hấp thu phần lớn nước và các chất cần thiết để duy trì hoạt động bình thường. Thận còn tham gia điều hòa huyết áp, sản xuất hormone hỗ trợ tạo hồng cầu và duy trì sức khỏe xương.
Khi thận bị tổn thương kéo dài do đái tháo đường, tăng huyết áp, viêm cầu thận hoặc những nguyên nhân khác, khả năng thực hiện các chức năng này có thể giảm dần. Bệnh thận mạn được xác định khi có bất thường về cấu trúc hoặc chức năng thận kéo dài ít nhất ba tháng, chứ không chỉ dựa vào một lần xét nghiệm bất thường.
Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Khi chức năng thận suy giảm nhiều hơn, cơ thể có thể bắt đầu xuất hiện tình trạng phù, mệt mỏi, thiếu máu, ngứa da hoặc những thay đổi về ăn uống và tiểu tiện. Nếu bệnh tiến triển nặng, các chất thải tích tụ trong máu có thể gây ra hội chứng urê huyết cao, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan.
Tuy nhiên, không có quy luật rằng thận phải bị tổn thương trên 50% mới bắt đầu xuất hiện triệu chứng hoặc mất hoàn toàn khả năng lọc máu. Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, tốc độ tiến triển và tình trạng sức khỏe của từng người.
![]() |
Khi chức năng thận suy giảm kéo dài, cơ thể có thể gặp khó khăn trong việc đào thải chất thải và duy trì cân bằng nước, điện giải.
Giải mã những thay đổi ở da, mắt và hơi thở có thể liên quan đến bệnh thận
Một số người truyền tai nhau cách nhận biết suy thận qua dấu hiệu “2 thâm - 1 hôi”, thường được hiểu là thâm mắt, sạm da và hơi thở có mùi khai. Tuy nhiên, đây không phải tiêu chuẩn chẩn đoán được sử dụng trong y khoa. Những biểu hiện này có thể xuất hiện vì nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá trong bối cảnh sức khỏe tổng thể.
1. Quầng thâm mắt và môi xỉn màu có phải dấu hiệu suy thận?
Quầng thâm mắt là tình trạng rất phổ biến, thường liên quan đến yếu tố di truyền, thiếu ngủ, dị ứng, tăng sắc tố hoặc đặc điểm vùng da quanh mắt. Bản thân quầng thâm không phải dấu hiệu đặc hiệu của bệnh thận.
Ở người mắc bệnh thận, thay đổi đáng chú ý hơn có thể là tình trạng sưng phù quanh mắt, đặc biệt vào buổi sáng. Hiện tượng này có thể xuất hiện khi cơ thể giữ nước hoặc khi thận bị tổn thương làm thất thoát nhiều protein qua nước tiểu. Tuy nhiên, phù quanh mắt cũng có thể do dị ứng, viêm hoặc những nguyên nhân khác.
Bên cạnh đó, người mắc bệnh thận mạn tiến triển có thể bị thiếu máu do thận giảm sản xuất hormone hỗ trợ tạo hồng cầu. Khi đó, da và niêm mạc có thể trở nên nhợt nhạt, khiến người bệnh trông mệt mỏi, thiếu sức sống.
Đối với môi, tình trạng khô hoặc sẫm màu không đủ để kết luận chức năng thận đang suy giảm. Nếu môi chuyển xanh tím đột ngột, đặc biệt kèm khó thở hoặc đau ngực, đây có thể là dấu hiệu thiếu oxy trong máu và cần được cấp cứu ngay.
2. Da sạm màu, khô và ngứa kéo dài
Da khô và ngứa là những vấn đề có thể gặp ở người mắc bệnh thận mạn, đặc biệt trong giai đoạn bệnh tiến triển. Người bệnh có thể cảm thấy ngứa ở nhiều vùng trên cơ thể, đôi khi ngứa dữ dội về đêm, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt.
Tình trạng ngứa liên quan đến bệnh thận có thể xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm rối loạn cân bằng khoáng chất, phản ứng viêm và những thay đổi trong hoạt động của hệ thần kinh. Việc gãi nhiều còn có thể gây trầy xước, làm da dày lên hoặc để lại những vùng thâm sau viêm.
Ở một số người bệnh thận mạn tiến triển, da có thể trở nên xỉn màu hoặc thay đổi sắc tố. Tuy nhiên, sạm da ở cổ, nách, khuỷu tay hay các nếp gấp không phải dấu hiệu riêng của suy thận. Đặc biệt, vùng da cổ và nách sẫm màu, dày và có bề mặt giống nhung còn có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin.
Một biểu hiện hiếm gặp ở người suy thận rất nặng là những tinh thể trắng xuất hiện trên bề mặt da, thường được gọi là sương urê. Tình trạng này xảy ra khi nồng độ urê trong máu tăng rất cao và urê được bài tiết qua mồ hôi rồi kết tinh trên da. Đây không phải dấu hiệu thường gặp ở người mới mắc bệnh thận mạn.
Vì vậy, nếu da khô, ngứa hoặc sạm màu kéo dài, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự cho rằng cơ thể đang tích tụ độc tố do suy thận.
3. Hơi thở có mùi khai hoặc vị kim loại trong miệng
Hôi miệng thường liên quan đến các vấn đề răng miệng như viêm nướu, sâu răng, mảng bám trên lưỡi hoặc khô miệng. Một số bệnh lý ở mũi họng và đường tiêu hóa cũng có thể khiến hơi thở có mùi khó chịu.
Tuy nhiên, ở người suy thận tiến triển nặng, nồng độ urê trong máu và nước bọt có thể tăng cao. Vi khuẩn trong khoang miệng có khả năng phân giải urê, tạo ra amoniac và khiến hơi thở có mùi khai đặc trưng. Người bệnh đôi khi còn cảm thấy vị kim loại trong miệng, chán ăn hoặc buồn nôn.
Trong y khoa, biểu hiện hơi thở có mùi liên quan đến tình trạng urê huyết cao được gọi là hơi thở urê. Đây có thể là một dấu hiệu của suy thận nặng, nhưng không phải tất cả người mắc bệnh thận đều gặp tình trạng này.
Đặc biệt, không thể chỉ dựa vào mùi hơi thở để xác định bệnh thận. Nếu hôi miệng kéo dài dù đã chăm sóc răng miệng đúng cách, người bệnh nên khám răng hàm mặt hoặc nội khoa tùy theo các triệu chứng đi kèm.
![]() |
Phù quanh mắt, da khô hoặc những thay đổi bất thường trên cơ thể có thể khiến bác sĩ cân nhắc kiểm tra chức năng thận, nhưng không đủ để tự chẩn đoán suy thận.
Những dấu hiệu nào đáng chú ý hơn khi nghi ngờ chức năng thận suy giảm?
Thay vì chỉ quan sát màu da hoặc hơi thở, người dân nên chú ý đến những thay đổi liên quan đến khả năng điều hòa nước và đào thải chất thải của thận. Một số biểu hiện cần lưu ý gồm phù chân hoặc phù quanh mắt, nước tiểu có nhiều bọt kéo dài, tiểu ra máu, mệt mỏi bất thường hoặc huyết áp khó kiểm soát.
Phù có thể xuất hiện khi cơ thể giữ nước hoặc thất thoát protein qua nước tiểu. Trong khi đó, nước tiểu nhiều bọt kéo dài đôi khi gợi ý tình trạng có protein trong nước tiểu, nhưng cũng có thể do dòng nước tiểu mạnh hoặc những nguyên nhân không nguy hiểm. Vì vậy, cần xét nghiệm nước tiểu để xác định chính xác.
Ở giai đoạn bệnh thận tiến triển, người bệnh có thể chán ăn, buồn nôn, ngứa da, khó ngủ hoặc giảm khả năng tập trung. Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu và cũng gặp trong nhiều bệnh lý khác.
Điều quan trọng là bệnh thận mạn có thể tiến triển âm thầm ngay cả khi người bệnh vẫn đi tiểu bình thường và không có bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào. Vì vậy, xét nghiệm mới là cách đáng tin cậy để phát hiện sớm tổn thương thận.
Ba phương pháp giúp kiểm tra và đánh giá chức năng thận
1. Xét nghiệm creatinine máu và ước tính độ lọc cầu thận
Creatinine là chất được tạo ra từ hoạt động bình thường của cơ bắp và được thận đào thải qua nước tiểu. Khi chức năng lọc của thận suy giảm, nồng độ creatinine trong máu có thể tăng lên.
Từ kết quả creatinine máu cùng một số thông tin như tuổi và giới tính, bác sĩ có thể ước tính độ lọc cầu thận, gọi tắt là eGFR. Chỉ số này giúp đánh giá khả năng lọc máu của thận và hỗ trợ phân loại mức độ suy giảm chức năng thận.
Tuy nhiên, creatinine còn chịu ảnh hưởng của khối lượng cơ, chế độ ăn và một số yếu tố khác. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá kết quả trong bối cảnh sức khỏe cụ thể, đôi khi kết hợp thêm những xét nghiệm khác.
2. Xét nghiệm albumin trong nước tiểu
Albumin là một loại protein có trong máu và bình thường chỉ xuất hiện với lượng rất nhỏ trong nước tiểu. Khi bộ lọc của thận bị tổn thương, albumin có thể thoát ra nước tiểu nhiều hơn.
Xét nghiệm tỷ lệ albumin trên creatinine trong nước tiểu, gọi tắt là ACR, giúp phát hiện tình trạng này. Đây là xét nghiệm quan trọng để nhận biết tổn thương thận, đặc biệt ở người mắc đái tháo đường hoặc tăng huyết áp.
Một kết quả bất thường chưa đủ để khẳng định bệnh thận mạn. Bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra lại và đánh giá tính kéo dài của bất thường trước khi đưa ra chẩn đoán.
3. Siêu âm thận và hệ tiết niệu khi cần thiết
Siêu âm giúp bác sĩ quan sát kích thước, hình dạng và một số bất thường về cấu trúc của thận. Phương pháp này có thể phát hiện sỏi thận, tình trạng ứ nước, nang thận hoặc những thay đổi về kích thước thận trong một số bệnh lý.
Tuy nhiên, siêu âm không thể thay thế xét nghiệm máu và nước tiểu trong việc đánh giá chức năng lọc của thận. Một người có hình ảnh siêu âm thận bình thường vẫn có thể mắc bệnh thận ở giai đoạn sớm.
Vì vậy, bác sĩ sẽ quyết định có cần siêu âm hay không dựa trên triệu chứng, kết quả xét nghiệm và nguy cơ của từng người.
Ai nên chủ động kiểm tra sức khỏe thận?
Người mắc đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nhóm cần đặc biệt chú ý vì đây là những nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn. Ngoài ra, người có bệnh tim mạch, tiền sử gia đình mắc bệnh thận, từng bị tổn thương thận cấp hoặc sử dụng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến thận cũng nên được bác sĩ đánh giá định kỳ.
Việc tự ý sử dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là nhóm thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen hoặc diclofenac trong thời gian dài, có thể gây hại cho thận ở một số người. Người có bệnh nền hoặc chức năng thận suy giảm cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các thuốc này.
Bên cạnh việc kiểm tra sức khỏe, duy trì huyết áp và đường huyết trong mục tiêu điều trị, ăn uống cân đối, giảm muối và không hút thuốc lá là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ thận. Người dân cũng không nên tự mua các sản phẩm được quảng cáo là bổ thận, giải độc thận hoặc làm sạch thận khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Đừng chờ đến khi ngoại hình thay đổi mới kiểm tra chức năng thận
Quầng thâm mắt, da sạm màu hay hơi thở có mùi khai có thể xuất hiện ở một số người mắc bệnh thận, nhưng không phải bộ ba dấu hiệu đặc trưng để chẩn đoán suy thận. Trong đó, hơi thở có mùi khai thường liên quan đến tình trạng urê huyết cao ở giai đoạn bệnh tiến triển, còn quầng thâm mắt và sạm da có rất nhiều nguyên nhân khác.
Điều quan trọng nhất là không chờ đến khi cơ thể xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra sức khỏe thận. Với những người có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận, xét nghiệm máu và nước tiểu theo hướng dẫn của bác sĩ là cách thiết thực để phát hiện sớm, kiểm soát bệnh và hạn chế biến chứng lâu dài.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này


