Vào mùa hè nóng nực, nhấp một ngụm bia đá, cùng với xiên nướng xèo xèo, hải sản tươi ngon... chỉ nghĩ đến cảnh này thôi là đã thấy thèm chảy nước miếng! Nhưng bạn có biết đằng sau sự hưởng thụ nồng nhiệt này là một "sát thủ vô hình" thầm lặng đang âm thầm tiến đến - tăng axit uric máu. Nó không chỉ mang đến những cơn đau dữ dội như rách khớp (bệnh gút), mà còn có thể âm thầm gây tổn thương thận và mạch máu, và những nguy cơ khác về sức khỏe. Mỗi mùa hè, số lượng bệnh nhân đến khám bệnh gút của bệnh viện sẽ tăng đột biến hơn 30% - nhiệt độ cao, thay đổi thói quen ăn uống và lối sống đã khiến axit uric cao và bệnh gút trở thành "sát thủ vô hình" vào mùa hè.

Dữ liệu cho thấy số cơn gút cấp tính vào mùa hè cao hơn 37% so với mùa xuân và mùa thu, và thủ phạm không phải là lẩu hay đồ nướng, mà là những chi tiết mà nhiều người bỏ qua.

Tại sao nồng độ axit uric thường có khả năng vượt quá mức bình thường vào mùa hè?

1. Đổ mồ hôi nhiều không có nghĩa là axit uric được bài tiết

Mùa hè ra nhiều mồ hôi là chuyện tốt, nhưng nhiều người lầm tưởng rằng axit uric có thể đào thải qua mồ hôi. Trên thực tế, 90% axit uric được đào thải qua thận, trong mồ hôi hầu như không có axit uric. Nếu không kịp thời bổ sung nước sau khi ra nhiều mồ hôi, nước tiểu sẽ bị cô đặc, khiến axit uric lắng đọng ở ống thận và hình thành tinh thể.

2. Đồ uống giải khát đóng chai không phải là cách tốt để giải cơn khát

Chúng ta thường nghĩ rằng uống đồ uống giải khát mát lạnh rất tốt để làm mát cơ thể. Tuy nhiên, đường fructose trong đồ uống có đường (như cola và nước trái cây) làm tăng tốc độ tổng hợp purin và trực tiếp làm tăng nồng độ axit uric trong máu. Nghiên cứu của Mỹ cho thấy những người uống 500ml đồ uống có đường mỗi ngày có nồng độ axit uric trong máu trung bình cao hơn 34μmol/L so với nhóm tiêu thụ ít!

3. Thường xuyên tụ tập

Uống nhiều bia rượu trong mùa hè khiến nồng độ axit uric tăng vọt – yếu tố hàng đầu gây gút.

Thịt nướng, hải sản và bia là những thực phẩm tiêu chuẩn của mùa hè, nhưng những thực phẩm này được gọi là "bom purin". Sự kết hợp của nội tạng động vật, hải sản và rượu có thể khiến nồng độ axit uric tăng vọt chỉ sau một đêm. Điều đáng sợ hơn là axit lactic do quá trình chuyển hóa rượu tạo ra sẽ ức chế cạnh tranh bài tiết axit uric , dẫn đến cơn gút cấp tính.

4. Sử dụng điều hòa thường xuyên

Khi nhiệt độ trong phòng máy lạnh giảm đột ngột, axit uric dễ kết tủa thành tinh thể và lắng đọng quanh khớp. Dữ liệu cho thấy tỷ lệ tái phát bệnh gút ở những bệnh nhân ở trong môi trường máy lạnh nhiệt độ thấp trong thời gian dài cao hơn 40% so với môi trường nhiệt độ bình thường.  Cách tối ưu là cài đặt nhiệt độ máy điều hòa trên 26 độ C và tránh chênh lệch nhiệt độ quá 5 độ C so với nhiệt độ ngoài trời.

"Bốn cách vàng" phòng ngừa axit uric vào mùa hè

1. Uống đủ nước – yếu tố then chốt giúp đào thải axit uric

Axit uric chủ yếu được đào thải qua thận, vì vậy uống đủ nước mỗi ngày sẽ giúp làm loãng nồng độ axit uric trong máu và thúc đẩy quá trình đào thải. Mục tiêu lý tưởng là uống trên 2.500 ml nước mỗi ngày, kèm theo dấu hiệu nhận biết là nước tiểu trong và không có mùi hôi.

Để uống nước hiệu quả hơn trong mùa hè, bạn có thể áp dụng một số mẹo nhỏ như: ngâm lát chanh tươi và lá bạc hà để nước dễ uống hơn và giúp kiềm hóa nước tiểu, có lợi cho việc kiểm soát axit uric. Ngoài ra, nên tránh thay thế nước lọc bằng đồ uống có đường như nước ngọt hay trà sữa, vì chúng có thể làm rối loạn chuyển hóa purin.

Đặc biệt, khi làm việc trong môi trường máy lạnh – nơi dễ khiến cơ thể mất nước mà không nhận ra – bạn nên bổ sung khoảng 100 ml nước mỗi giờ để đảm bảo đủ lượng cần thiết cho cơ thể.

2. Ghi nhớ “danh sách đen và trắng” trong ăn uống

Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát axit uric và phòng bệnh gút.

Việc lựa chọn thực phẩm đúng cách là yếu tố quan trọng giúp ngăn chặn tình trạng tăng axit uric. Đầu tiên, cần tránh xa nhóm thực phẩm giàu purin – được liệt vào “danh sách đen”, bao gồm:

- Thịt đỏ: như thịt bò, thịt cừu và các loại nội tạng (gan, thận, óc);

- Hải sản: đặc biệt là cá mòi, cá cơm và động vật có vỏ;

- Đồ uống có cồn: bia và rượu mạnh làm tăng sản xuất và giảm thải axit uric;

- Đồ uống chứa nhiều đường: như trà sữa, nước ép đóng hộp, cola…

Ngược lại, “danh sách trắng” gồm những thực phẩm có thể ăn thường xuyên mà không lo tăng axit uric. Bao gồm:

- Rau có tính kiềm: như rau bina, cần tây, dưa chuột (nên chần sơ trước khi ăn);

- Sữa ít béo và sữa chua: chứa đạm whey giúp giảm nồng độ axit uric;

- Trái cây giàu vitamin C: như anh đào, kiwi, chanh – giúp thúc đẩy đào thải axit uric;

- Ngũ cốc nguyên hạt: như gạo lứt, ngô, yến mạch – ít purin và giàu chất xơ.

Việc duy trì một chế độ ăn “sạch purin” trong mùa hè sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ lên cơn gút.

3. Tập luyện đúng cách, tránh gây phản tác dụng

Tập luyện thể dục đúng cách có thể hỗ trợ giảm axit uric, nhưng nếu quá sức hoặc không đúng thời điểm, hiệu quả có thể ngược lại. Những bài tập được khuyến nghị gồm:

- Đi bộ nhanh: 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần, có thể giúp giảm 30–50μmol/L axit uric trong máu;

- Bơi lội: phù hợp với người bị bệnh khớp vì giảm áp lực lên cơ thể;

- Đạp xe: là bài tập aerobic nhẹ nhàng, tốt cho quá trình trao đổi chất.

Tuy nhiên, chạy nước rút, cử tạ hoặc các bài tập cường độ cao nên được hạn chế vì chúng có thể tạo ra nhiều axit lactic, làm ức chế việc bài tiết axit uric. Ngoài ra, không nên tập thể dục khi bụng đói, vì cơ thể sẽ phân hủy chất béo để sinh năng lượng, tạo ra thể ketone – gây rối loạn chuyển hóa và làm tăng axit uric.

4. Quản lý thuốc điều trị đúng cách, không được lơ là

Một trong những sai lầm phổ biến của người bệnh gút là ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Thực tế, thuốc hạ axit uric như febuxostat hoặc benzbromarone cần được dùng duy trì đều đặn để giữ mức axit uric ổn định. Việc tự ý ngưng thuốc có thể dẫn đến tình trạng “phục hồi axit uric máu”, khiến bệnh trở nên nặng hơn.

Ngoài ra, bệnh nhân nên thực hiện kiểm tra định kỳ 3 tháng một lần, theo dõi chỉ số axit uric và chức năng gan – đặc biệt với người dùng thuốc dài hạn. Mức axit uric mục tiêu nên được giữ dưới 300μmol/L để tránh hình thành tinh thể urat trong khớp và thận.

Một số thuốc hạ axit uric có thể ảnh hưởng đến chức năng gan, do đó liều dùng nên được điều chỉnh bởi bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý đặc biệt

Trong cơn gút cấp tính (khớp đỏ, sưng, nóng và đau):

1. Ngừng tập thể dục ngay lập tức, nâng cao chi bị ảnh hưởng và nghỉ ngơi đầy đủ.

2. Tránh tất cả các thực phẩm có hàm lượng purin cao như rượu, hải sản, nội tạng, súp đặc,... Ăn chế độ ăn nhẹ.

3. Uống nhiều nước hơn! Nó thúc đẩy quá trình bài tiết axit uric.

4. Nhanh chóng tìm kiếm sự chăm sóc y tế! Sử dụng thuốc giảm đau chống viêm (như colchicin, thuốc chống viêm không steroid hoặc glucocorticoid) theo hướng dẫn của bác sĩ và không tự điều trị. Không tự ý bắt đầu dùng hoặc điều chỉnh thuốc hạ axit uric trong giai đoạn cấp tính!

Mùa hè là "thời kỳ nguy cơ cao" đối với axit uric cao, nhưng cũng là "cửa sổ vàng" để điều chỉnh lối sống của bạn. Hãy nhớ bốn từ khóa này: uống nhiều nước hơn, kiểm soát chế độ ăn uống, vận động và uống thuốc đúng giờ . Bắt đầu từ hôm nay, hãy sử dụng các phương pháp khoa học để bảo vệ khớp và thận của bạn, và làm cho mùa hè này thực sự "sảng khoái và không đau đớn".

Ánh Dương

Theo Người đưa tin