Trang chủ Tra cứu Chuyên đề

Cảnh giác: Tập thể dục quá mức dẫn tới đột quỵ

3:26 PM | 02/04/2024
Gia đình khỏe

Hiện nay, đột quỵ ở Việt Nam là một vấn đề rất nghiêm trọng, các khoa đột quỵ của các bệnh viện đều quá tải. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến đột quỵ, một trong số đó là vận động hoặc tập luyện thể dục quá mức dẫn tới đột quỵ.

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ còn được gọi là tai biến mạch máu não. Đây là tình trạng não bộ bị tổn thương nghiêm trọng do quá trình cấp máu não bị gián đoạn hoặc giảm đáng kể khiến não bị thiếu oxy, không đủ dinh dưỡng để nuôi các tế bào.

Vì vậy, nguyên nhân đột quỵ được xác định là do não bị thiếu máu khi mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn (vì hẹp động mạch bởi động mạch bị xơ vữa hoặc do cục máu đông hay cục xơ vữa động mạch ngay tại não hoặc cục xơ vữa động mạch bị bong ra từ nơi khác trong cơ thể theo dòng máu đưa đến); do động mạch não bị vỡ khiến cho não không nhận đủ oxy gây ra tình trạng đột quỵ. Khi đó một phần não bắt đầu chết đi và não bị tổn thương.

Đột quỵ não chính là một trong những nguyên nhân gây tử vong cao và nếu sống sẽ để lại một số di chứng về tâm thần kinh, vận động vĩnh viễn cho người bệnh. Do đó hầu hết những người sống sót sau cơn đột quỵ đều có sức khỏe suy yếu hoặc mắc các di chứng như tê liệt, cử động yếu một phần cơ thể, mất ngôn ngữ, rối loạn cảm xúc, thị giác suy giảm...

Nguyên nhân dẫn đến đột quỵ khi tập thể dục, thể thao

Canh giac: Tap the duc qua muc dan toi dot quy
Vận động cường độ cao có thể làm co thắt mạch máu não và cơ tim đồng thời ức chế sự di chuyển oxygen từ huyết sắc tố sang các tế bào.

Để làm rõ cơ chế tạo sao vận động quá mức dẫn tới đột quỵ, hãy cùng tham khảo phân tích sự chuyển hóa của mỡ trong sự vận động của Ths. Bs  Phạm Quang Trung. Theo ông Trung, cường độ vận động gồm 2 loại, vận động có oxy và vận động không có oxy.

Vận động có oxy 

Đây là loại vận động có cường độ nhẹ và vừa như đi bộ, chạy chậm, nhảy dây, đi xe đạp chậm, tập dưỡng sinh…vận tốc 3,5-5 km/h. Trong khi vận động, cơ thể có đủ oxy, cơ bắp chủ yếu sử dụng năng lượng thu được từ sự oxy hóa acid béo, mỡ được tiêu hao nhanh. Nếu vận động nhẹ mà thời gian kéo dài thì năng lượng sinh ra từ đốt mỡ sẽ >80%, nếu vận động với cường độ vừa thì tỷ lệ tiêu hao mỡ và đường bằng nhau tức là 50/50%. Nếu vận động có cường độ lớn mạnh mẽ thì sự tiêu hao mỡ chỉ chiếm 15–20%. Phải đến sau 20 phút vận động, cơ thể mới bắt đầu dùng mỡ để tạo năng lượng, trong khoảng thời gian này chỉ có đường glucose được tiêu thụ, do đó muốn tiêu hao mỡ thì phải vận động trên 30 phút. Lúc này, mỡ và glycogen (là loại đường từ glucose được dự trữ ở gan và cơ) mới được chuyển hóa thành năng lượng. Cùng với sự kéo dài thời gian vận động thì sẽ tiêu hao được mỡ từ 70 – 90%. Do đó vận động dưới 30 phút là không có tác dụng giảm mỡ, dù cường độ lớn hay nhỏ. Thời gian vận động phải liên tục không gián đoạn, vận động trung bình từ 45–60 phút là tốt nhất, nếu ít quá thì tác dụng sẽ không đáng kể.

Đối với các bài tập có cường độ nhẹ như đi bộ thì theo nghiên cứu nếu đi bộ vận tốc trung bình vào buổi sáng 1-2 giờ, lượng chất béo tiêu hao kém hơn khi đi bộ vào buổi tối. Sở dĩ như thế là do đồng hồ sinh học của cơ thể quyết định. Thống kê cho thấy 2 giờ sau ăn tối đi bộ khoảng 40 – 60 phút thì lượng chất béo tiêu hao nhiều nhất, có thể làm giảm sự thèm ăn, rất có lợi cho sự giảm cholesterol và triglycerid máu, khoảng cách đi bộ càng dài thì càng hạ mỡ máu, vận tốc đi bộ từ nhẹ đến trung bình (3,5-6 km/h ) mới đạt mục tiêu giảm mỡ nhiều.

Vận động không có oxy

Các loại vận động có cường độ mạnh mẽ như chạy, đá bóng, bóng rổ, nhảy cao, nhảy xa, bơi đua, tập tạ, tennis… là vận động không có oxy. Vận động này đòi hỏi oxy thật cao, trong lúc cơ thể không cung cấp đủ oxy, năng lượng có được là từ chuyển hóa đường glucose theo con đường kỵ khí (không có oxy), cuối cùng sẽ tạo acid lactic tăng cao sẽ ức chế sự phóng thích acid béo tự do, giảm sự chuyển hóa mỡ lipid. Do đó, đối với cường độ vận động quá lớn sẽ không có tác dụng giảm mỡ trong cơ thể, chỉ tiêu hao chất đường mà thôi. Hơn nữa, khi vận động mạnh, ta phải thở nhanh và gấp để bù oxygen thiếu hụt thì sẽ đưa đến sự gia tăng thông khí phổi tức là thở hổn hển, thở cạn làm tăng sự thải CO2 nhanh, cuối cùng nồng độ CO2 giảm trong máu và sự bù đắp lượng oxy thu vào không cao. Kết quả là sẽ làm co thắt mạch máu não và cơ tim đồng thời ức chế sự di chuyển oxygen từ huyết sắc tố sang các tế bào. Mức độ CO2 quá thấp có thể đưa đến thiếu máu não và thiếu máu cơ tim cục bộ. Chính điều này gây ra những tai biến như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, cao huyết áp nhất là ở lứa tuổi 50 trở lên khi vận động mạnh. Ngay cả tuổi trẻ cũng có thể bị nếu sự vận động mạnh mẽ này kéo dài như ở các cầu thủ bóng đá, tuy họ còn trẻ nhưng vẫn bị đột quỵ trong lúc đá bóng mà thỉnh thoảng chúng ta thường thấy.

Luyện tập thế nào là vừa phải?

Canh giac: Tap the duc qua muc dan toi dot quy
Phải đến sau 20 phút vận động, cơ thể mới bắt đầu dùng mỡ để tạo năng lượng, trong khoảng thời gian này chỉ có đường glucose được tiêu thụ, do đó muốn tiêu hao mỡ thì phải vận động trên 30 phút.

Lượng tiêu hao oxy tỷ lệ thuận với nhịp tim nên chỉ cần đo mạch đập của mình trong lúc luyện tập là biết được sự vận động có thích hợp hay không.

Để đốt cháy mỡ thì chúng ta phải vận động nhẹ và vừa. Thời gian vận động càng dài, tốc độ càng chậm thì lượng mỡ tiêu hao càng nhiều. Ta có thể theo công thức sau đây để giảm mỡ một cách lý tưởng: Nhịp tim: (220-số tuổi) x (60% hoặc 70%)

Ví dụ: Người 50 tuổi thì phải có nhịp tim tối đa trong lúc vận động là: 220-50 x 70% = 119 lần/phút

Như vậy, ta phải kiểm tra nhịp tim bằng cách đo mạch đập ở cổ tay phải nhỏ hơn hoặc bằng 119 lần/phút thì mới có tác dụng giảm mỡ. Nếu trên số ấy thì là vận động mạnh chỉ có đường và protein tiêu hao. 

Lưu ý khi tập luyện để có sức khỏe tốt, phòng tránh đột quỵ

- Tập luyện vận động phải kèm theo chế độ dinh dưỡng hạn chế tinh bột, đường và mỡ.

- Ăn vừa phải trái cây vì đường của trái cây là fructose, nếu dư thì sẽ biến thành mỡ trong cơ thể.

- Nước ngọt bánh kẹo cũng phải hạn chế.

- Nếu vận động mỗi ngày trên 30 phút thôi cho dù không thay đổi chế độ ăn uống cũng có thể làm thể trọng giảm dần trong nửa năm. Nhưng nếu nhịn ăn mà không vận động thì sẽ không giảm mỡ và không giảm thể trọng.

- Nếu thời gian vận động trong 20 phút thì chỉ có thể khống chế tăng thể trọng mà không thể giảm thể trọng.

- Phải vận động đều đặn, hàng ngày thì càng tốt. Sau khi vận động thì hiệu ứng miễn dịch, giảm mỡ có lợi cho sức khỏe chỉ tồn tại 48 giờ, nếu không vận động trở lại thì hiệu ứng đó không còn nữa.

- Sự vận động hợp lý như đi bộ vận tốc 3,5-5 km/h , nhiều hơn 45 phút liên tục/ ngày sẽ cho ta nhiều tác dụng ích lợi như: giảm cholesterol và triglycerid máu, HDL tỷ trọng cao (high density lipoprotein) có lợi gia tăng trong việc huy động mỡ từ ngoại biên như thành mạch máu trở về gan giúp cho mạch máu không bị xơ vữa tránh đột quỵ và nhồi máu cơ tim. Và LDL tỷ trọng thấp (low density lipoprotein) có hại giảm (LDL có nhiệm vụ chuyển mỡ ra ngọai biên ứ đọng ở thành mạch máu rất nguy hiểm).

- Vận động hợp lý cũng làm giảm huyết áp, ngừa bệnh tiểu đường loại 2 và bệnh mập phì.

Phong Vũ

Theo Người đưa tin

Tin liên quan

Tin cùng chuyên đề

TIN KHÁC